ಅದ್ವೈತಲಕ್ಷಣಂ
ಅಜ್ಞಾನಮೇತದ್ ದ್ವೈತಾಖ್ಯಂ ಅದ್ವೈತಂ ಶ್ರೇಯಸಾಂ ಪರಮ್
ಮಮ ತ್ವಹಮಿತಿ ಪ್ರಜ್ಞಾವಿಯುಕ್ತಮಿತಿ ಕಲ್ಪವತ್ || ೧ ||
ಅವಿಕಾರ್ಯಮನಾಖ್ಯೇಯಮದ್ವೈತಮನುಭೂಯತೇ
ಮನೋವೃತ್ತಿಮಯಂ ದ್ವೈತಮದ್ವೈತಂ ಪರಮಾರ್ಥತಃ || ೨ ||
ಮನಸೋ ವೃತ್ತಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮಾಧರ್ಮನಿಮಿತ್ತಜಾಃ
ನಿರೋಧವ್ಯಾಸ್ತನ್ನಿರೋಧೇನಾದ್ವೈತಂ ನೋಪಪದ್ಯತೇ || ೩ ||
ಮನೋದೃಷ್ಟಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಯತ್ಕಿಂಚಿತ್ಸದರಾಚರಮ್
ಮನಸೋ ಹ್ಯಮನೀಭಾವೇಽದ್ವೈತಭಾವಂ ತದಾಪ್ನುಯಾತ್ || ೪ ||
ಬಹಿಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಸದೋತ್ಸೃಜ್ಯಾಪ್ಯಂತಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಚ ಯೋ ಬುಧಃ
ಕಯಾಪಿ ಪ್ರಜ್ಞಯೋಪೇತಃ ಪ್ರಜ್ಞಾವಾನಿತಿ ಕಥ್ಯತೇ || ೫ ||
ಕರ್ಮಣೋ ಭಾವನಾಚೇಯಂ ಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಪಂಥಿನೀ
ಕರ್ಮಭಾವನಯಾ ತುಲ್ಯಂ ವಿಜ್ಞಾನಮುಪಜಾಯತೇ || ೬ ||
ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಅದ್ವೈತಲಕ್ಷಣಂ - ಅದ್ವೈತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಅದ್ವೈತ ತತ್ವದ ಮೂಲಭೂತ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮುಖ್ಯ ತತ್ವಗಳು:
ದ್ವೈತದ ಅಜ್ಞಾನ: ಅಜ್ಞಾನವೇ ದ್ವೈತಾಖ್ಯವಾಗಿದೆ. "ನಾನು, ನೀನು" ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅದ್ವೈತದ ಸ್ವರೂಪ: ಅವಿಕಾರಿಯಾದ, ಹೆಸರಿಸಲಾಗದ, ಪರಮಾರ್ಥರೂಪವಾದ ಅದ್ವೈತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನಸ್ಸಿನ ದ್ವೈತ: ಮನಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ನಿರೋಧವನ್ನು ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗಬೇಕು.
ಮನೋದೃಷ್ಟ ಸೃಷ್ಟಿ: ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲವೂ ಚರ ಮತ್ತು ಅಚರ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಅಮನೀಭಾವದಿಂದ ಅದ್ವೈತಭಾವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಜ್ಞಾನದ ತ್ಯಾಗ: ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿರದವನು ಪ್ರಜ್ಞಾವಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ: ಕರ್ಮದ ಭಾವನೆಯು ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕರ್ಮಭಾವನೆಗೆ ಸಮನಾದ ವಿಜ್ಞಾನವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
"ಅದ್ವೈತಂ ಶ್ರೇಯಸಾಂ ಪರಮ್" - ಅದ್ವೈತವು ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಪರಮವಾದ ಮಾರ್ಗ. ಮನಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಿಗಳ ನಿಲುಕಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದ್ವೈತಾನುಭವ ಸಾಧ್ಯ.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲವನ್ನು ನೋಡಿ
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲಪಾಠ
अज्ञानमेतद्द्वैताख्यमद्वैतं श्रेयसां परम् ।
मम त्वहमिति प्रज्ञावियुक्तमिति कल्पवत् ॥ १ ॥
अविकार्यमनाख्येयमद्वैतमनुभूयते ।
मनोवृत्तिमयं द्वैतमद्वैतं परमार्थतः ॥ २ ॥
मनसो वृत्तयस्तस्माद्धर्माधर्मनिमित्तजाः ।
निरोधव्यास्तन्निरोधेनाद्वैतं नोपपद्यते ॥ ३ ॥
मनोदृष्टमिदं सर्वं यत्किञ्चित्सदराचरम् ।
मनसो ह्यमनीभावेऽद्वैतभावं तदाप्नुयात् ॥ ४ ॥
बहिः प्रज्ञां सदोत्सृज्याप्यन्तः प्रज्ञां च यो बुधः ।
कयापि प्रज्ञयोपेतः प्रज्ञावानिति कथ्यते ॥ ५ ॥
कर्मणो भावनाचीयं सा ब्रह्मपरिपन्थिनी ।
कर्मभावनया तुल्यं विज्ञानमुपजायते ॥ ६ ॥