ಗಜೇಂದ್ರಮೋಕ್ಷಃ (ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಂ) ೨
ಶ್ರೀಬಾದರಾಯಣಿರುವಾಚ –
ಏವಂ ವ್ಯವಸಿತೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಮಾಧಾಯ ಮನೋ ಹೃದಿ |
ಜಜಾಪ ಪರಮಂ ಜಾಪ್ಯಂ ಪ್ರಾಗ್ಜನ್ಮನ್ಯನುಶಿಕ್ಷಿತಮ್ || ೧ ||
ಶ್ರೀಗಜೇಂದ್ರ ಉವಾಚ –
ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ತಸ್ಮೈ ಯತ ಏತಚ್ಚಿದಾತ್ಮಕಮ್ |
ಪುರುಷಾಯಾದಿಬೀಜಾಯ ಪರೇಶಾಯಾಭಿಧೀಮಹಿ || ೨ ||
ಯಸ್ಮಿಂನಿದಂ ಯತಶ್ಚೇದಂ ಯೇನೇದಂ ಯ ಇದಂ ಸ್ವಯಮ್ |
ಯೋಽಸ್ಮಾತ್ಪರಸ್ಮಾಚ್ಚ ಪರಸ್ತಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಸ್ವಯಂಭುವಮ್ || ೩ ||
ಯಃ ಸ್ವಾತ್ಮನೀದಂ ನಿಜಮಾಯಯಾಽರ್ಪಿತಂ
ಕ್ವಚಿದ್ವಿಭಾತಂ ಕ್ವ ಚ ತತ್ತಿರೋಹಿತಮ್ |
ಅವಿದ್ಧದೃಕ್ಸಾಕ್ಷ್ಯುಭಯಂ ತದೀಕ್ಷತೇ
ಸ ಆತ್ಮಮೂಲೋಽವತು ಮಾಂ ಪರಾತ್ಪರಃ || ೪ ||
ಕಾಲೇನ ಪಂಚತ್ವಮಿತೇಷು ಕೃತ್ಸ್ನಶೋ
ಲೋಕೇಷು ಪಾಲೇಷು ಚ ಸರ್ವಹೇತುಷು |
ತಮಸ್ತದಾಸೀದ್ಗಹನಂ ಗಭೀರಂ
ಯಸ್ತಸ್ಯ ಪಾರೇಽಭಿವಿರಾಜತೇ ವಿಭುಃ || ೫ ||
ನ ಯಸ್ಯ ದೇವಾ ಋಷಯಃ ಪದಂ ವಿದು-
-ರ್ಜಂತುಃ ಪುನಃ ಕೋಽರ್ಹತಿ ಗಂತುಮೀರಿತುಮ್ |
ಯಥಾ ನಟಸ್ಯಾಕೃತಿಭಿರ್ವಿಚೇಷ್ಟತೋ
ದುರತ್ಯಯಾನುಕ್ರಮಣಃ ಸ ಮಾವತು || ೬ ||
ದಿದೃಕ್ಷವೋ ಯಸ್ಯ ಪದಂ ಸುಮಂಗಲಂ
ವಿಮುಕ್ತಸಂಗಾ ಮುನಯಃ ಸುಸಾಧವಃ |
ಚರಂತ್ಯಲೋಕವ್ರತಮವ್ರಣಂ ವನೇ
ಭೂತಾತ್ಮಭೂತಾಃ ಸುಹೃದಃ ಸ ಮೇ ಗತಿಃ || ೭ ||
ನ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ಚ ಜನ್ಮ ಕರ್ಮ ವಾ
ನ ನಾಮರೂಪೇ ಗುಣದೋಷ ಏವ ವಾ |
ತಥಾಪಿ ಲೋಕಾತ್ಯಯಸಂಭವಾಯ ಯಃ
ಸ್ವಮಾಯಯಾ ತಾನ್ಯನುಕಾಲಮೃಚ್ಛತಿ || ೮ ||
ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಪರೇಶಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೇಽನಂತಶಕ್ತಯೇ |
ಅರೂಪಾಯೋರುರೂಪಾಯ ನಮ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ್ಮಣೇ || ೯ ||
ನಮ ಆತ್ಮಪ್ರದೀಪಾಯ ಸಾಕ್ಷಿಣೇ ಪರಮಾತ್ಮನೇ |
ನಮೋ ಗಿರಾಂ ವಿದೂರಾಯ ಮನಸಶ್ಚೇತಸಾಮಪಿ || ೧೦ ||
ಸತ್ತ್ವೇನ ಪ್ರತಿಲಭ್ಯಾಯ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯೇಣ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ |
ನಮಃ ಕೈವಲ್ಯನಾಥಾಯ ನಿರ್ವಾಣಸುಖಸಂವಿದೇ || ೧೧ ||
ನಮಃ ಶಾಂತಾಯ ಘೋರಾಯ ಗೂಢಾಯ ಗುಣಧರ್ಮಿಣೇ |
ನಿರ್ವಿಶೇಷಾಯ ಸೌಮ್ಯಾಯ ನಮೋ ಜ್ಞಾನಘನಾಯ ಚ || ೧೨ ||
ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾಯ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷಾಯ ಸಾಕ್ಷಿಣೇ |
ಪುರುಷಾಯಾತ್ಮಮೂಲಾಯ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಯೇ ನಮಃ || ೧೩ ||
ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಗುಣದ್ರಷ್ಟ್ರೇ ಸರ್ವಪ್ರತ್ಯಯಹೇತವೇ |
ಅಸತಾಚ್ಛಾಯಯಾಕ್ತಾಯ ಸದಾಭಾಸಾಯ ತೇ ನಮಃ || ೧೪ ||
ನಮೋ ನಮಸ್ತೇಽಖಿಲಕಾರಣಾಯ
ನಿಷ್ಕಾರಣಾಯಾದ್ಭುತಕಾರಣಾಯ |
ಸರ್ವಾಗಮಾಮ್ನಾಯ ಮಹಾರ್ಣವಾಯ
ನಮೋಽಪವರ್ಗಾಯ ಪರಾಯಣಾಯ || ೧೫ ||
ಗುಣಾರಣಿಚ್ಛಂನಚಿದುಷ್ಮಪಾಯ
ತತ್ಕ್ಷೋಭವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಮಾನಸಾಯ |
ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಭಾವೇನ ನಿವರ್ತಿತಾಗಮ
ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶಾಯ ನಮಸ್ಕರೋಮಿ || ೧೬ ||
ಮಾದೃಕ್ಪ್ರಪಾಣ ಪಶುಪಾಶವಿಮೋಕ್ಷಣಾಯ
ಮುಕ್ತಾಯ ಭೂರಿಕರುಣಾಯ ನಮೋಽಲಯಾಯ |
ಸ್ವಾಂಶೇನ ಸರ್ವತನುಭೃನ್ಮನಸಿ ಪ್ರತೀತ
ಪ್ರತ್ಯಗ್ದೃಶೇ ಭಗವತೇ ಬೃಹತೇ ನಮಸ್ತೇ || ೧೭ ||
ಆತ್ಮಾತ್ಮಜಾಪ್ತಗೃಹವಿತ್ತಜನೇಷು ಸಕ್ತೈ-
-ರ್ದುಷ್ಪ್ರಾಪಣಾಯ ಗುಣಸಂಗವಿವರ್ಜಿತಾಯ |
ಮುಕ್ತಾತ್ಮಭಿಃ ಸ್ವಹೃದಯೇ ಪರಿಭಾವಿತಾಯ
ಜ್ಞಾನಾತ್ಮನೇ ಭಗವತೇ ನಮ ಈಶ್ವರಾಯ || ೧೮ ||
ಯಂ ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥವಿಮುಕ್ತಿಕಾಮಾ
ಭಜಂತ ಇಷ್ಟಾಂಗತಿಮಾಪ್ನುವಂತಿ |
ಕಿಂ ಚಾಶಿಷೋ ರಾತ್ಯಪಿ ದೇಹಮವ್ಯಯಂ
ಕರೋತು ಮೇಽದಭ್ರದಯೋ ವಿಮೋಕ್ಷಣಮ್ || ೧೯ ||
ಏಕಾಂತಿನೋ ಯಸ್ಯ ನ ಕಂಚನಾರ್ಥಂ
ವಾಂಛಂತಿ ಯೇ ವೈ ಭಗವತ್ಪ್ರಪನ್ನಾಃ |
ಅತ್ಯದ್ಭುತಂ ತಚ್ಚರಿತಂ ಸುಮಂಗಲಂ
ಗಾಯಂತ ಆನಂದಸಮುದ್ರಮಗ್ನಾಃ || ೨೦ ||
ತಮಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಪರೇಶ-
-ಮವ್ಯಕ್ತಮಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಯೋಗ ಗಮ್ಯಮ್ |
ಅತೀಂದ್ರಿಯಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಿವಾತಿದೂರ-
-ಮನಂತಮಾದ್ಯಂ ಪರಿಪೂರ್ಣಮೀಡೇ || ೨೧ ||
ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾದಯೋ ದೇವಾ ವೇದಾ ಲೋಕಾಶ್ಚರಾಚರಾಃ |
ನಾಮರೂಪವಿಭೇದೇನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ್ಯ ಚ ಕಲಯಾ ಕೃತಾಃ || ೨೨ ||
ಯಥಾರ್ಚಿಷೋಽಗ್ನೇಃ ಸವಿತುರ್ಗಭಸ್ತಯೋ
ನಿರ್ಯಾಂತಿ ಸಂಯಾತ್ಯಸಕೃತ್ಸ್ವರೋಚಿಷಃ |
ತಥಾ ಯತೋಽಯಂ ಗುಣಸಂಪ್ರವಾಹೋ
ಬುದ್ಧಿರ್ಮನಃ ಖಾನಿ ಶರೀರವರ್ಗಾಃ || ೨೩ ||
ಸ ವೈ ನ ದೇವಾಸುರಮರ್ತ್ಯತಿರ್ಯ-
-ಙ್ನ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಷಂಡೋ ನ ಪುಮಾಂನ ಜಂತುಃ |
ನಾಯಂ ಗುಣಃ ಕರ್ಮ ನ ಸಂನ ಚಾಸ-
-ಂನಿಷೇಧಶೇಷೋ ಜಯತಾದಶೇಷಃ || ೨೪ ||
ಜಿಜೀವಿಷೇ ನಾಹಮಿಹಾಮುಯಾ ಕಿ-
-ಮಂತರ್ಬಹಿಶ್ಚಾವೃತಯೇಭಯೋನ್ಯಾ |
ಇಚ್ಛಾಮಿ ಕಾಲೇನ ನ ಯಸ್ಯ ವಿಪ್ಲವ-
-ಸ್ತಸ್ಯಾತ್ಮಲೋಕಾವರಣಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷಣಮ್ || ೨೫ ||
ಸೋಽಹಂ ವಿಶ್ವಸೃಜಂ ವಿಶ್ವಮವಿಶ್ವಂ ವಿಶ್ವವೇಧಸಮ್ |
ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾನಮಜಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಣತೋಽಸ್ಮಿ ಪರಂ ಪದಮ್ || ೨೬ ||
ಯೋಗರಂಧಿತಕರ್ಮಾಣೋ ಹೃದಿಯೋಗವಿಭಾವಿತೇ |
ಯೋಗಿನೋ ಯಂ ಪ್ರಪಶ್ಯಂತಿ ಯೋಗೀಶಂ ತಂ ನತೋಽಸ್ಮ್ಯಹಮ್ || ೨೭ ||
ನಮೋ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಮಸಹ್ಯವೇಗ
ಶಕ್ತಿತ್ರಯಾಯಾಖಿಲಧೀಗುಣಾಯ |
ಪ್ರಪಣಪಾಲಾಯ ದುರಂತಶಕ್ತಯೇ
ಕದಿಂದ್ರಿಯಾಣಾಮನವಾಪ್ಯವರ್ತ್ಮನೇ || ೨೮ ||
ನಾಯಂ ವೇದ ಸ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಯಚ್ಛಕ್ತ್ಯಾಹಂ ಧಿಯಾಹತಃ |
ತಂ ದುರತ್ಯಯಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಭಗವಂತಂ ಇತೋಽಸ್ಮ್ಯಹಮ್ || ೨೯ ||
ಶ್ರೀಶುಕ ಉವಾಚ –
ಏವಂ ಗಜೇಂದ್ರಮುಪವರ್ಣಿತನಿರ್ವಿಶೇಷಂ
ಬ್ರಹ್ಮಾದಯೋ ವಿವಿಧಲಿಂಗಭಿದಾಭಿಮಾನಾಃ |
ನೈತೇ ಯದೋಪಸಸೃಪುರ್ನಿಖಿಲಾತ್ಮಕತ್ವಾ-
-ತ್ತತ್ರಾಖಿಲಾಮರಮಯೋ ಹರಿರಾವಿರಾಸೀತ್ || ೩೦ ||
ತಂ ತದ್ವದಾರ್ತಮುಪಲಭ್ಯ ಜಗಂನಿವಾಸಃ
ಸ್ತೋತ್ರಂ ನಿಶಮ್ಯ ದಿವಿಜೈಃ ಸಹ ಸಂಸ್ತುತಭಿಃ |
ಛಂದೋಮಯೇನ ಗರುಡೇನ ಸ ಊಹ್ಯಮಾನ-
-ಶ್ಚಕ್ರಾಯುಧೋಽಭ್ಯಗಮದಾಶು ಯತೋ ಗಜೇಂದ್ರಃ || ೩೧ ||
ಸೋಽಂತಃಸರಸ್ಯುರುಬಲೇನ ಗೃಹೀತ ಆರ್ತೋ
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಗರುತ್ಮತಿ ಹರಿಂ ಖ ಉಪಾತ್ತಚಕ್ರಮ್ |
ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸಾಂಬುಜಕರಂ ಗಿರಮಾಹ ಕೃಚ್ಛ್ರಾ-
-ಂನಾರಾಯಣಾಖಿಲಗುರೋ ಭಗವಂತಸ್ತು ತೇ || ೩೨ ||
ತಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪೀಡಿತಮಜಃ ಸಹಸಾಽವತೀರ್ಯ
ತಂಗ್ರಾಹಮಾಶು ಸರಸಃ ಕೃಪಯೋಜ್ಜಹಾರ |
ಗ್ರಾಹಾದ್ವಿಪಾಟಿತಮುಖಾದರಿಣಾ ಗಜೇಂದ್ರಂ
ಸಂಪಶ್ಯತಾಂ ಹರಿರ್ಮುಚ್ಯಮಾನಾಂ ಸುರೀಣಾಮ್ || ೩೩ ||
ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಶ್ರೀ ಗಜೇಂದ್ರನ ಸ್ತೋತ್ರದ ಸಾರಾಂಶ:
ಗಜೇಂದ್ರನು ಮೊಸಳೆಯಿಂದ ಸಿಲುಕಿದಾಗ, ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಈ ಅದ್ಭುತ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಜೇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು:
೧-೨. ನಾನು ಓಂ ಕಾರವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮನ. ಅವನು ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವವನು, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
೩-೪. ಅವನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇರುವ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದೃಶ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ.
೫-೬. ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಅವನ ಪಾದವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರಗಳಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಆಡಿಸುವ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ.
೭-೮. ಮುನಿಗಳು ಅವನ ಪಾದವನ್ನು ಪಡೆದು, ಸಂಸಾರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಅವನಿಗೆ ಹುಟ್ಟು, ಸಾಯುವುದು, ಕರ್ಮ, ನಾಮ-ರೂಪ ಇಲ್ಲ.
೯-೧೦. ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಕರ್ಮದ ನಾಥನಿಗೆ ನಮನ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತ ದೂರವಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮನ.
೧೧-೧೨. ನಿಷ್ಕರ್ಮಿಯಾದ, ಕೈವಲ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ, ಮೋಕ್ಷಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವ ನಾಥನಿಗೆ ನಮನ. ಶಾಂತನೂ, ಘೋರನೂ, ಗುಣಧರ್ಮಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮನ.
೧೩-೧೪. ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನೋಡುವ, ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ, ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಪುರುಷನಿಗೆ ನಮನ. ಅಸತ್ಯದ ನೆರಳು, ಸತ್ಯದ ಪ್ರಕಾಶವಾದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮನ.
೧೫-೧೬. ಎಲ್ಲ ಕಾರಣ, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದ, ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಾರಣವಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮನ. ಗುಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ, ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶವಾದ, ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮನ.
೧೭-೧೮. ಪಶುಪಾಶದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಕೊಡುವ, ಕರುಣಾಳು, ಮುಕ್ತನಾದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮನ. ಅಂಶದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ, ದೊಡ್ಡ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮನ.
೧೯-೨೦. ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅವನನ್ನು ಭಜಿಸಿದರೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕಾಂತಿಗಳು ಭಗವಂತನನ್ನು ಹೊಗಳಿದರೆ ಆನಂದಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ.
೨೧-೨೨. ಅಕ್ಷರ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಮಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಯೋಗದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ, ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ದೂರದಲ್ಲಿರುವ, ಅನಂತ, ಆದಿ ಪೂರ್ಣವಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮನ.
೨೩-೨೪. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ವೇದಗಳು, ಲೋಕಗಳು ಅವನ ನಾಮ-ರೂಪ ಭೇದದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಅವನಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದಂತೆ ಗುಣಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ.
೨೫-೨೬. ನಾನು ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಯಾಗಿರಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಹಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಂದ ಪ್ರಾಣ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಆ ಪರಮಪದಕ್ಕೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
೨೭-೨೯. ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಯೋಗೀಶನಿಗೆ ನಮನ. ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಪ್ರಣತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮನ.
೩೦-೩೩. ಗಜೇಂದ್ರನ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಅಚ್ಚರಿಸಿದರು. ಗರುಡನ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿ, ಚಕ್ರಾಯುಧಧಾರಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಗಜೇಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ಗಜೇಂದ್ರನು ಕಮಲದ ಹೂವನ್ನು ಎಸೆದು "ನಾರಾಯಣ, ಎಲ್ಲರ ಗುರುವೇ, ಭಗವಂತನೇ, ನಮನ" ಎಂದನು. ಹರಿಯು ತನ್ನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮೊಸಳೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ದೇವತೆಯರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲವನ್ನು ನೋಡಿ
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲಪಾಠ
श्रीबादरायणिरुवाच –
एवं व्यवसितो बुद्ध्या समाधाय मनो हृदि |
जजाप परमं जाप्यं प्राग्जन्मन्यनुशिष्ठितम् || १ ||
श्रीगजेन्द्र उवाच –
ॐ नमो भगवते तस्मै यत एतच्चिदात्मकम् |
पुरुषायादिबीजाय परेशाभिधीमहि || २ ||
यस्मिनिदं यतश्चेदं येनैदं य इदं स्वयम् |
योऽस्मात्परस्माच्च परस्तं प्रपद्ये स्वयम्भुवम् || ३ ||
यः स्वात्मनीदं निजमाययाऽर्पितं
क्वचिद्विभातं क्व च तत्तिरोहितम् |
अविद्ददृक्साक्ष्युभयं तदीक्षते
स आत्ममूलोऽवतु मां परात्परः || ४ ||
कालेन पञ्चत्वमितेषु कृत्श्नशो
लोकेषु पालेषु च सर्वहेतुषु |
तमस्तदासीद्गहनं गभीरं
यस्तस्य पारेऽभिविराजते विभुः || ५ ||
न यस्य देवा ऋषयः पदं विदु-
जन्तुः पुनः कोऽर्हति गन्तुमीरितुम् |
यथा नटस्याकृतिभिर्विचेष्टतो
दुरत्ययानुक्रमणः स मावतु || ६ ||
दिदृक्षवो यस्य पदं सुमङ्गलम्
विमुक्तसङ्घा मुनयः सुसाधवः |
चरन्त्यलोकव्रतमवरणं वने
भूतात्मभूताः सुहृदः स मे गतिः || ७ ||
न विद्यते यस्य च जन्म कर्म वा
न नामरूपे गुणदोष एव वा |
थापि लोकात्ययसम्भवाय यः
स्वमायया तान्यनुकालमृच्छति || ८ ||
तस्मै नमः परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये |
अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे || ९ ||
नम आत्मप्रदीपाय साक्षिणे परमात्मने |
नमो गिरां विदूराय मनश्चेतसामपि || १० ||
सत्त्वेन प्रतिलभ्याय नैष्कर्म्येण विपश्चिता |
नमः कैवल्यनाथाय निर्वाणसुखसंविदे || ११ ||
नमः शान्ताय घोराय गूढाय गुणधर्मिणे |
निर्विशेषाय सौम्याय नमो ज्ञानघनाय च || १२ ||
क्षेत्रज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वाध्यक्षाय साक्षिणे |
पुरुषायात्ममूलाय मूलप्रकृतये नमः || १३ ||
सर्वेन्द्रियगुणदृष्ट्रे सर्वप्रत्ययहेतवे |
असताच्छाययाक्ताय सदाभासाय ते नमः || १४ ||
नमो नमस्तेऽखिलकारणाय
निष्कारणायाद्भुतकारणाय |
सर्वागमाम्नाय महार्णवाय
नमोऽपवर्गाय परायणाय || १५ ||
गुणारणिच्छन्नचिदुष्मपाय
तत्क्षोभविस्फूर्जितमानसाय |
नैष्कर्म्यभावेन निवर्तितागम
स्वयंप्रकाशाय नमस्करोमि || १६ ||
मामृक्षप्रपन्न पशुपाशविमोक्षणाय ॥
मुक्ताय भूरिकरुणाय नमोऽलयाय |
स्वांशेन सर्वतनुभृन्मनसि प्रतीत
प्रत्यग्दृशे भगवते बृहते नमस्ते || १७ ||
आत्मात्मजाप्तगृहवित्तजनेषु सक्तै-
र्दुष्प्रापणाय गुणसङ्गवर्जिताय |
मुक्तात्मभिः स्वहृदये परिभाविताय
ज्ञानात्मने भगवते नम ईश्वराय || १८ ||
यं धर्मकामार्थविमुक्तिकामा
भजन्त इष्टाङ्गतिमाप्नुवन्ति |
किं चाशिषो रात्यपि देहमव्ययं
करोतु मेऽदभ्रदयो विमोक्षणम् || १९ ||
एकान्तिनो यस्य न कञ्चनार्थं
वाञ्छन्ति ये वै भगवत्प्रपन्नाः ॥
अत्यद्भुतं तच्चरितं सुमङ्गलं
गायन्त आनन्दसमुद्रमग्नाः || २० ||
तमक्षरं ब्रह्म परं परेश-
मव्यक्तमाध्यात्मिकयोग गम्यम् |
अतीन्द्रियं सूक्ष्ममिवातिदूर-
मनन्तमाद्यं परिपूर्णमीडे || २१ ||
यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचराः |
नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः || २२ ||
यथार्चिषोऽग्नेः सवितुर्गभस्तयो
निर्यान्ति संयात्यसकृत्स्वरोचिषः |
था यतोऽयं गुणसम्प्रवाहो
बुद्धिर्मनः खानि शरीरवर्गाः || २३ ||
स वै न देवासुरमर्त्यतिर्य-
ङ्न न स्त्री न ण्डो न पुमान् जन्तुः |
नायं गुणः कर्म न सन चास-
ंनिषेधशेषो जयतादशेषः || २४ ||
जिजीविषे नाहमिहामुया कि-
मन्तर्बहिश्चावृतयेभयोन्या |
इच्छामि कालेन न यस्य विप्लव-
स्तस्यात्मलोकावरणस्य मोक्षणम् || २५ ||
सोऽहं विश्वसृजं विश्वमविश्वं विश्ववेधसम् |
विश्वात्मानमजं ब्रह्म प्रणतोऽस्मि परं पदम् || २६ ||
योगरन्धितकर्माणो हृदियोगविभाविते |
योगिनो यं प्रपश्यन्ति योगीशं तं नतोऽस्म्यहम् || २७ ||
नमो नमस्तुभ्यमसह्यवेग
शक्तित्रयायाखिलधीगुणाय |
प्रपन्नपालाय दुरन्तशक्तये
कदाचिन्द्रियाणामनवाप्यवर्त्मने || २८ ||
नायं वेद स्वमात्मानं यच्छक्त्याहं धियाहतः |
तं दुरत्ययमाहात्म्यं भगवन्तं इतोऽस्म्यहम् || २९ ||
श्रीशुक उवाच –
एवं गजेन्द्रमुपवर्णितनिर्विशेषं
ब्रह्मादयो विविधलिङ्गभिदाभिमानाः ॥
नैते यदोपससृपुर्निखिलात्मकत्वा-
त्त्राखिलामरमयो हरिराविरासीत् || ३० ||
तं तद्वादार्तमुपलभ्य जगन्निवासः
स्तोत्रं निशम्य दिविजैः सह संस्तुवद्भिः |
छन्दोमयेन गरुडेन स ऊह्यमान-
श्क्रायुधोऽभ्यगमदाशु यतो गजेन्द्रः || ३१ ||
सोऽन्तःसरस्युरुबलेन गृहीत आर्तो ॥
दृष्ट्वा गरुत्मति हरिं ख उपात्तचक्रम् ॥
उत्क्षिप्या साम्बुजकरं गिरमाह कृच्छ्रा-
ंनारायणाखिलगुरो भगवन्नमस्ते || ३२ ||
तं वीक्ष्य पीडितमजः सहसाऽवतीर्य ॥
तंग्राहमाशु सरसः कृपयोज्झहार ॥
ग्राहाद्विपाटितमुखादरिणा गजेन्द्रं
सम्पश्यतां हरिरमूमुचदुस्रियाणाम् || ३३ ||