ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಷತ್
ಓಂ ಪೂರ್ಣ॒ಮದ॒: ಪೂರ್ಣ॒ಮಿದಂ॒ ಪೂರ್ಣಾ॒ತ್ಪೂರ್ಣ॒ಮುದ॒ಚ್ಯತೇ ।
ಪೂರ್ಣ॒ಸ್ಯ ಪೂರ್ಣ॒ಮಾದಾ॒ಯ ಪೂರ್ಣ॒ಮೇವಾವಶಿ॒ಷ್ಯತೇ ॥
ಓಂ ಶಾ॒ಂತಿಃ ಶಾ॒ಂತಿಃ ಶಾ॒ಂತಿಃ ॥
ಓಂ ಈ॒ಶಾ ವಾ॒ಸ್ಯ॑ಮಿ॒ದಗ್ಂ ಸರ್ವಂ॒ ಯತ್ಕಿಂ ಚ॒ ಜಗ॑ತ್ಯಾಂ॒ ಜಗ॑ತ್ ।
ತೇನ॑ ತ್ಯ॒ಕ್ತೇನ॑ ಭುಞ್ಜೀಥಾ॒ ಮಾ ಗೃ॑ಧ॒: ಕಸ್ಯ॑ ಸ್ವಿ॒ದ್ಧನಮ್᳚ ॥ ೧ ॥
ಕು॒ರ್ವಂನೇ॒ವೇಹ ಕರ್ಮಾ᳚ಣಿ ಜಿಜೀವಿ॒ಷೇಚ್ಛ॒ತಗ್ಂ ಸಮಾ᳚: ।
ಏ॒ವಂ ತ್ವಯಿ॒ ನಾನ್ಯಥೇ॒ತೋ᳚ಽಸ್ತಿ ನ ಕರ್ಮ॑ ಲಿಪ್ಯತೇ॒ ನರೇ᳚ ॥ ೨ ॥
ಅ॒ಸು॒ರ್ಯಾ॒ ನಾಮ॒ ತೇ ಲೋ॒ಕಾ ಅ॒ಂಧೇನ॒ ತಮ॒ಸಾವೃ॑ತಾಃ ।
ತಾಗ್ಂಸ್ತೇ ಪ್ರೇತ್ಯಾ॒ಭಿಗ॑ಚ್ಛಂತಿ॒ ಯೇ ಕೇ ಚಾ᳚ತ್ಮ॒ಹನೋ॒ ಜನಾ᳚: ॥ ೩ ॥
ಅನೇಳಜ॒ದೇಕಂ॒ ಮನ॑ಸೋ॒ ಜವೀ᳚ಯೋ॒ ನೈನ॑ದ್ದೇ॒ವಾ ಆ᳚ಪ್ನುವ॒ನ್ಪೂರ್ವ॒ಮರ್ಷ॑ತ್ ।
ತದ್ಧಾವ॑ತೋ॒ಽನ್ಯಾನತ್ಯೇ᳚ತಿ॒ ತಿಷ್ಠ॒ತ್ತಸ್ಮಿನ್᳚ನಪೋ ಮಾ᳚ತ॒ರಿಶ್ವಾ᳚ ದಧಾತಿ ॥ ೪ ॥
ತದೇ᳚ಜತಿ॒ ತಂನೈಜ॑ತಿ॒ ತದ್ದೂ॒ರೇ ತದ್ವನ್᳚ತಿ॒ಕೇ ।
ತದ॒ಂತರ॑ಸ್ಯ॒ ಸರ್ವ॑ಸ್ಯ॒ ತದು॒ ಸರ್ವ॑ಸ್ಯಾಸ್ಯ ಬಾಹ್ಯ॒ತಃ ॥ ೫ ॥
ಯಸ್ತು ಸರ್ವಾ᳚ಣಿ ಭೂ॒ತಾನ್ಯಾ॒ತ್ಮನ್ಯೇ॒ವಾನು॒ಪಶ್ಯ॑ತಿ ।
ಸ॒ರ್ವ॒ಭೂ॒ತೇಷು॑ ಚಾ॒ತ್ಮಾನಂ॒ ತತೋ॒ ನ ವಿ ಜು॑ಗುಪ್ಸತೇ ॥ ೬ ॥
ಯಸ್ಮಿ॒ನ್ಸರ್ವಾ᳚ಣಿ ಭೂ॒ತಾನ್ಯಾ॒ತ್ಮೈವಾಭೂ᳚ದ್ವಿಜಾನ॒ತಃ ।
ತತ್ರ॒ ಕೋ ಮೋಹ॒: ಕಃ ಶೋಕ॑ ಏಕ॒ತ್ವಮ॑ನು॒ಪಶ್ಯ॑ತಃ ॥ ೭ ॥
ಸ ಪರ್ಯ॑ಗಾಚ್ಛು॒ಕ್ರಮ॑ಕಾ॒ಯಮವ್᳚ರ॒ಣಮ॑ಸ್ನಾವಿ॒ರಗ್ಂ ಶು॒ದ್ಧಮಪಾ᳚ಪವಿದ್ಧಮ್ ।
ಕ॒ವಿರ್ಮ॑ನೀ॒ಷೀ ಪ॑ರಿ॒ಭೂಃ ಸ್ವ॑ಯಂ॒ಭೂರ್ಯಾ᳚ಥಾತಥ್ಯ॒ತೋಽರ್ಥಾ॒ನ್ ವ್ಯ॑ದಧಾಚ್ಛಾಶ್ವ॒ತೀಭ್ಯ॒: ಸಮಾ᳚ಭ್ಯಃ ॥ ೮ ॥
ಅ॒ಂಧಂ ತಮ॒: ಪ್ರ ವಿ॑ಶಂತಿ॒ ಯೇಽವಿ॑ದ್ಯಾಮು॒ಪಾಸ॑ತೇ ।
ತತೋ॒ ಭೂಯ॑ ಇವ॒ ತೇ ತಮೋ॒ ಯ ಉ॑ ವಿ॒ದ್ಯಾಯಾ᳚ಗ್ಂ ರ॒ತಾಃ ॥ ೯ ॥
ಅ॒ನ್ಯದೇ॒ವಾಹುರ್ವಿ॒ದ್ಯಯಾ॒ ನ್ಯದಾ᳚ಹು॒ರವಿ॑ದ್ಯಯಾ ।
ಇತಿ॑ ಶುಶ್ರುಮ॒ ಧೀರಾ᳚ಣಾಂ॒ ಯೇ ನ॒ಸ್ತದ್ವಿ॑ಚಚಕ್ಷಿ॒ರೇ ॥ ೧೦ ॥
ವಿ॒ದ್ಯಾಂ ಚಾವಿ॑ದ್ಯಾಂ ಚ॒ ಯಸ್ತದ್ವೇದೋ॒ಭಯ॑ಗ್ಂ ಸ॒ಹ ।
ಅವಿ॑ದ್ಯಯಾ ಮೃ॒ತ್ಯುಂ ತೀ॒ರ್ತ್ವಾ ವಿ॒ದ್ಯಯಾ॒ಽಮೃತ॑ಮಶ್ನುತೇ ॥ ೧೧ ॥
ಅ॒ಂಧಂ ತಮ॒: ಪ್ರವಿ॑ಶಂತಿ॒ ಯೇಽಸಂ᳚ಭೂತಿಮು॒ಪಾಸ॑ತೇ ।
ತತೋ॒ ಭೂಯ॑ ಇವ॒ ತೇ ತಮೋ॒ ಯ ಉ॒ ಸಂಭೂ᳚ತ್ಯಾಗ್ಂ ರ॒ತಾಃ ॥ ೧೨ ॥
ಅ॒ನ್ಯದೇ॒ವಾಹುಃ ಸಂ᳚ಭ॒ವಾದ॒ನ್ಯದಾ᳚ಹು॒ರಸಂ᳚ಭವಾತ್ ।
ಇತಿ॑ ಶುಶ್ರುಮ॒ ಧೀರಾ᳚ಣಾಂ॒ ಯೇ ನ॒ಸ್ತದ್ವಿ॑ಚಚಕ್ಷಿ॒ರೇ ॥ ೧೩ ॥
ಸಂಭೂ᳚ತಿಂ ಚ ವಿನಾ॒ಶಂ ಚ॒ ಯಸ್ತದ್ವೇದೋ॒ಭಯ॑ಗ್ಂ ಸ॒ಹ ।
ವಿ॒ನಾ॒ಶೇನ॑ ಮೃ॒ತ್ಯುಂ ತೀ॒ರ್ತ್ವಾ ಸಂಭೂ᳚ತ್ಯಾ॒ಽಮೃತ॑ಮಶ್ನುತೇ ॥ ೧೪ ॥
ಹಿ॒ರ॒ಣ್ಮಯೇ᳚ನ॒ ಪಾತ್ರೇ᳚ಣ ಸ॒ತ್ಯಸ್ಯಾಪಿ॑ಹಿತಂ॒ ಮುಖಮ್᳚ ।
ತತ್ತ್ವಂ ಪೂ᳚ಷ॒ಂನಪಾವೃ॑ಣು ಸ॒ತ್ಯಧರ್ಮಾ᳚ಯ ದೃ॒ಷ್ಟಯೇ᳚ ॥ ೧೫ ॥
ಪೂಷನ್᳚ನೇಕ ಋಷೇ ಯಮ ಸೂರ್ಯ॒ ಪ್ರಾಜಾ᳚ಪತ್ಯ॒ ವ್ಯೂ᳚ಹ ರ॒ಶ್ಮೀಂತ್ಸಮೂ᳚ಹ॒ ತೇಜೋ॒ ಯತ್ತೇ᳚ ರೂ॒ಪಂ ಕಲ್ಯಾ᳚ಣತಮಂ॒ ತತ್ತೇ᳚ ಪಶ್ಯಾಮಿ । ಯೋ॒ಽಸಾವ॒ಸೌ ಪು॑ರುಷ॒: ಸೋ॒ಽಹಮ॑ಸ್ಮಿ ॥ ೧೬ ॥
ವಾ॒ಯುರನಿ॑ಲಮ॒ಮೃತ॒ಮಥೇ॒ದಂ ಭಸ್ಮಾ᳚ಂತ॒ಗ್ಂ॒ ಶರೀ᳚ರಮ್ ।
ಓಂ ೩ ಕ್ರತೋ॒ ಸ್ಮರ॑ ಕೃ॒ತಗ್ಂ ಸ್ಮ॑ರ॒ ಕ್ರತೋ॒ ಸ್ಮರ॑ ಕೃ॒ತಗ್ಂ ಸ್ಮ॑ರ ॥ ೧೭ ॥
ಅಗ್ನೇ॒ ನಯ॑ ಸು॒ಪಥಾ᳚ ರಾ॒ಯೇ ಅ॒ಸ್ಮಾನ್ವಿಶ್ವಾ᳚ನಿ ದೇವ ವ॒ಯುನಾ᳚ನಿ ವಿ॒ದ್ವಾನ್ ।
ಯು॒ಯೋ॒ಧ್ಯ॒ಸ್ಮಜ್ಜು॑ಹುರಾ॒ಣಮೇನೋ॒ ಭೂಯಿ॑ಷ್ಠಾಂ ತೇ॒ ನಮ॑ ಉಕ್ತಿಂ ವಿಧೇಮ ॥ ೧೮ ॥
ಓಂ ಪೂರ್ಣ॒ಮದ॒: ಪೂರ್ಣ॒ಮಿದಂ॒ ಪೂರ್ಣಾ॒ತ್ಪೂರ್ಣ॒ಮುದ॒ಚ್ಯತೇ ।
ಪೂರ್ಣ॒ಸ್ಯ ಪೂರ್ಣ॒ಮಾದಾ॒ಯ ಪೂರ್ಣ॒ಮೇವಾವಶಿ॒ಷ್ಯತೇ ॥
ಓಂ ಶಾ॒ಂತಿಃ ಶಾ॒ಂತಿಃ ಶಾ॒ಂತಿಃ ॥
ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಷತ್ ಅಥವಾ ಈಶ ಉಪನಿಷತ್ ಯಜುರ್ವೇದದ 40ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಪನಿಷತ್ತು. ಇದು ಕೇವಲ 18 ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಉಪನಿಷತ್ತು. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ತುಂಬಿರುವಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಂತ್ರಾರ್ಥ
ಶಾಂತಿ ಪಾಠ:
"ಓಂ ಪೂರ್ಣಂ ಅದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ಣವು ಹುಟ್ಟಿತು. ಪೂರ್ಣದಿಂದ ಪೂರ್ಣವನ್ನು ತೆಗೆದರೂ ಪೂರ್ಣವೇ ಉಳಿಯಿತು. ಓಂ ಶಾಂತಿಃ, ಶಾಂತಿಃ, ಶಾಂತಿಃ."
ಮಂತ್ರ ೧:
"ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ಈಶ (ದೇವರು) ತುಂಬಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಆನಂದಿಸಬೇಕು. ಯಾರದ್ದರೂ ಆಸೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಯಾರು ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕೋ ಹಾಗೆ ಬದುಕಬೇಕು. 100 ವರ್ಷ ಬದುಕಬೇಕು."
ಮಂತ್ರ ೨:
"ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬದುಕಬೇಕು. ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ. ಕರ್ಮದಿಂದ ಕರ್ಮದ ಹೊರೆಯಿಲ್ಲ."
ಮಂತ್ರ ೩:
"ಆತ್ಮಹತ್ಯಾರೆಗಳು (ದೇಹ ವನ್ನು ಮರೆಯುವ ಜನರು) ಅಂಧಕಾರದ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ."
ಮಂತ್ರ ೪:
"ಅವನು ಚಲಿಸುವವನಲ್ಲ. ಅವನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವವನು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹೋಗುವವನು ಅವನು. ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವರು ಶೋಕದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ."
ಮಂತ್ರ ೫-೬:
"ಅವನು ದೂರದಲ್ಲೂ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲದರ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಇದ್ದಾನೆ. ಯಾರು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಆತ್ಮನನ್ನು, ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ."
ಮಂತ್ರ ೭:
"ಯಾರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮನಾಗಿ ತಿಳಿದವನಿದ್ದಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಮೋಹ ಎಲ್ಲಿ? ಶೋಕ ಎಲ್ಲಿ? ಏಕತ್ವವನ್ನು ಕಂಡವರಿಗೆ ದುಃಖವಿಲ್ಲ."
ಮಂತ್ರ ೮-೯:
"ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸರ್ವಶಕ್ತ, ಸ್ವಯಂಭೂ, ಸರ್ವಾಧಾರ. ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದವರು ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ."
ಮಂತ್ರ ೧೦-೧೧:
"ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯೆ ಎರಡೂ ಬೇರೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಸಂಭೂತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದ್ವಂದ್ವದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ."
ಮಂತ್ರ ೧೨-೧೩:
"ಸಂಭೂತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದವರು ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಸಂಭೂತಿಯಿಂದ ದೂರವಿರುವವರು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ."
ಮಂತ್ರ ೧೪-೧೫:
"ಸಂಭೂತಿ ಮತ್ತು ವಿನಾಶವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಮೀರಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನ ಮುಖವು ಬಂಗಾರದಂತೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಿದೆ."
ಮಂತ್ರ ೧೬:
"ಓಂ ಪೂಷನೇ, ಯಮ, ಸೂರ್ಯ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ನಮನ. ನಿನ್ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿದೆ. ನೀನೇ ಪುರುಷ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ."
ಮಂತ್ರ ೧೭-೧೮:
"ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ನೀರು, ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮದ ಮುಖ. ಅಗ್ನಿಯೇ ನಮಗೆ ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸು."
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲವನ್ನು ನೋಡಿ
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲಪಾಠ
ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।
पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
ॐ ईशावास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् ।
तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्य स्विद्धनम् ॥ १ ॥
कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीविषेच्छन्तो गम् ।
एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥ २ ॥
असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसावृताः ।
तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥ ३ ॥
अनेकजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् ।
तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥ ४ ॥
तदेजति तनैजति तद्दूरे तद्वन्तिके ।
तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥ ५ ॥
यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति ।
सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न वि जुगुप्सते ॥ ६ ॥
यस्मिन्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः ।
तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥ ७ ॥
स पर्यगाच्छुक्रमकायमवरणमस्नाविरगं शुद्धमपापविद्धम् ।
कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भूर्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥ ८ ॥
अन्धं तमः प्र विशन्ति येऽविद्यामुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायागं रताः ॥ ९ ॥
अन्यदेवाहुर्विद्यया न्यदाहुरविद्यया ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥ १० ॥
विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयं सह ।
अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥ ११ ॥
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसम्भूतिमुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ सम्भूत्यागं रताः ॥ १२ ॥
अन्यदेवाहुः सम्भूतादन्यदाहुरसम्भूतात् ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥ १३ ॥
सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेदोभयं सह ।
विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा सम्भूत्याऽमृतमश्नुते ॥ १४ ॥
हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् ।
तत्त्वं पूर्षन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥ १५ ॥
पूषन्नेक ऋषे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मींत्समूह तेजो यत्ते रूपं कल्याणतमं तत्ते पश्यामि । योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि ॥ १६ ॥
वायुरनिलमृतमथेदं भस्मान्तगं शरीरम् ।
ॐ ३ क्रतोः स्मर कृतगं स्मर क्रतोः स्मर कृतगं स्मर ॥ १७ ॥
अग्ने नय सुपथा राये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नम उक्तिं विधेम ॥ १८ ॥
ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।
पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥