ಕೈವಲ್ಯೋಪನಿಷತ್

ಓಂ ಸಹ ನಾವವತು |
ಸಹ ನೌ ಭುನಕ್ತು
|| ಅಥ ಪ್ರಥಮಃ ಖಂಡಃ |
ಅಥಾಶ್ವಲಾಯನೋ ಭಗವಂತಂ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಮುಪಸಮೇತ್ಯೋವಾಚ |
ಅಧೀಹಿ ಭಗವನ್ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಂ ವರಿಷ್ಠಾಂ ಸದಾ ಸದ್ಭಿಃ ಸೇವ್ಯಮಾನಾಂ ನಿಗೂಢಾಮ್ |
ಯಥಾಽಚಿರಾತ್ಸರ್ವಪಾಪಂ ವ್ಯಪೋಹ್ಯ ಪರಾತ್ಪರಂ ಪುರುಷಂ ಯಾತಿ ವಿದ್ವಾನ್ || ೧ ||

ತಸ್ಮೈ ಸ ಹೋವಾಚ ಪಿತಾಮಹಶ್ಚ ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಧ್ಯಾನಯೋಗಾದವೈಹಿ || ೨ ||

ನ ಕರ್ಮಣಾ ನ ಪ್ರಜಯಾ ಧನೇನ ತ್ಯಾಗೇನೈಕೇ ಅಮೃತತ್ವಮಾನಶುಃ |
ಪರೇಣ ನಾಕಂ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಂ ವಿಭ್ರಾಜತೇ ಯದ್ಯತಯೋ ವಿಶಂತಿ || ೩ ||

ವೇದಾಂತವಿಜ್ಞಾನಸುನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಾಃ ಸಂನ್ಯಾಸಯೋಗಾದ್ಯತಯಃ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಾಃ |
ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಷು ಪರಾಂತಕಾಲೇ ಪರಾಮೃತಾಃ ಪರಿಮುಚ್ಯಂತಿ ಸರ್ವೇ || ೪ ||

ವಿವಿಕ್ತದೇಶೇ ಚ ಸುಖಾಸನಸ್ಥಃ ಶುಚಿಃ ಸಮಗ್ರೀವಶಿರಃಶರೀರಃ |
ಅಂತ್ಯಾಶ್ರಮಸ್ಥಃ ಸಕಲೇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ನಿರುಧ್ಯ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸ್ವಗುರುಂ ಪ್ರಣಮ್ಯ || ೫ ||

ಹೃತ್ಪುಂಡರೀಕಂ ವಿರಜಂ ವಿಶುದ್ಧಂ ವಿಚಿಂತ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ವಿಶದಂ ವಿಶೋಕಮ್ |
ಅಚಿಂತ್ಯಮವ್ಯಕ್ತಮನಂತರೂಪಂ ಶಿವಂ ಪ್ರಶಾಂತಮಮೃತಂ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಮ್ || ೬ ||

ತಮಾದಿಮಧ್ಯಾಂತವಿಹೀನಮೇಕಂ ವಿಭುಂ ಚಿದಾನಂದಮರೂಪಮದ್ಭುತಮ್ |
ಉಮಾಸಹಾಯಂ ಪರಮೇಶ್ವರಂ ಪ್ರಭುಂ ತ್ರಿಲೋಚನಂ ನೀಲಕಂಠಂ ಪ್ರಶಾಂತಮ್ |
ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಮುನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ಭೂತಯೋನಿಂ ಸಮಸ್ತಸಾಕ್ಷಿಂ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ || ೭ ||

ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ ಶಿವಃ ಸೇಂದ್ರಃ ಸೋಽಕ್ಷರಃ ಪರಮಃ ಸ್ವರಾಟ್ |
ಸ ಏವ ವಿಷ್ಣುಃ ಸ ಪ್ರಾಣಃ ಸ ಕಾಲೋಽಗ್ನಿಃ ಸ ಚಂದ್ರಮಾಃ || ೮ ||

ಸ ಏವ ಸರ್ವಂ ಯದ್ಭೂತಂ ಯಚ್ಚ ಭವ್ಯಂ ಸನಾತನಮ್ |
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಂ ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯೇತಿ ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ ವಿಮುಕ್ತಯೇ || ೯ ||

ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಮಾತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಚಾತ್ಮನಿ |
ಸಂಪಶ್ಯನ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಂ ಯಾತಿ ನಾನ್ಯೇನ ಹೇತುನಾ || ೧೦ ||

ಆತ್ಮಾನಮರಣಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣವಂ ಚೋತ್ತರಾರಣಿಮ್ |
ಜ್ಞಾನನಿರ್ಮಥನಾಭ್ಯಾಸಾತ್ಪಾಪಂ ದಹತಿ ಪಂಡಿತಃ || ೧೧ ||

ಸ ಏವ ಮಾಯಾಪರಿಮೋಹಿತಾತ್ಮಾ ಶರೀರಮಾಸ್ಥಾಯ ಕರೋತಿ ಸರ್ವಮ್ |
ಸ್ತ್ರಿಯಂನಪಾನಾದಿವಿಚಿತ್ರಭೋಗೈಃ ಸ ಏವ ಜಾಗ್ರತ್ಪರಿತೃಪ್ತಿಮೇತಿ || ೧೨ ||

ಸ್ವಪ್ನೇ ಸ ಜೀವಃ ಸುಖದುಃಖಭೋಕ್ತಾ ಸ್ವಮಾಯಯಾ ಕಲ್ಪಿತಜೀವಲೋಕೇ |
ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲೇ ಸಕಲೇ ವಿಲೀನೇ ತಮೋಽಭಿಭೂತಃ ಸುಖರೂಪಮೇತಿ || ೧೩ ||

ಪುನಶ್ಚ ಜನ್ಮಾಂತರಕರ್ಮಯೋಗಾತ್ ಸ ಏವ ಜೀವಃ ಸ್ವಪಿತಿ ಪ್ರಬುದ್ಧಃ |
ಪುರತ್ರಯೇ ಕ್ರೀಡತಿ ಯಶ್ಚ ಜೀವಸ್ತತಸ್ತು ಜಾತಂ ಸಕಲಂ ವಿಚಿತ್ರಮ್ |
ಆಧಾರಮಾನಂದಮಖಂಡಬೋಧಂ ಯಸ್ಮಿಂಲ್ಲಯಂ ಯಾತಿ ಪುರತ್ರಯಂ ಚ || ೧೪ ||

ಏತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯತೇ ಪ್ರಾಣೋ ಮನಃ ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ |
ಖಂ ವಾಯುರ್ಜ್ಯೋತಿರಾಪಃ ಪೃಥಿವೀ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಧಾರಿಣೀ || ೧೫ ||

ಯತ್ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ವಿಶ್ವಸ್ಯಾಯತನಂ ಮಹತ್ |
ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂ ನಿತ್ಯಂ ತತ್ತ್ವಮೇವ ತ್ವಮೇವ ತತ್ || ೧೬ ||

ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತ್ಯಾದಿಪ್ರಪಞ್ಚಂ ಯತ್ಪ್ರಕಾಶತೇ |
ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಹಮಿತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸರ್ವಬಂಧೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ || ೧೭ ||

ತ್ರಿಷು ಧಾಮಸು ಯದ್ಭೋಗ್ಯಂ ಭೋಕ್ತಾ ಭೋಗಶ್ಚ ಯದ್ಭವೇತ್ |
ತೇಭ್ಯೋ ವಿಲಕ್ಷಣಃ ಸಾಕ್ಷೀ ಚಿನ್ಮಾತ್ರೋಽಹಂ ಸದಾಶಿವಃ || ೧೮ ||

ಮಯ್ಯೇವ ಸಕಲಂ ಜಾತಂ ಮಯಿ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ |
ಮಯಿ ಸರ್ವಂ ಲಯಂ ಯಾತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ವಯಮಸ್ಮ್ಯಹಮ್ || ೧೯ ||

|| ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಃ ಖಂಡಃ |
ಅಣೋರಣೀಯಾನಹಮೇವ ತದ್ವನ್ಮಹಾನಹಂ ವಿಶ್ವಮಹಂ ವಿಚಿತ್ರಮ್ |
ಪುರಾತನೋಽಹಂ ಪುರುಷೋಽಹಮೀಶೋ ಹಿರಣ್ಮಯೋಽಹಂ ಶಿವರೂಪಮಸ್ಮಿ || ೨೦ ||

ಅಪಾಣಿಪಾದೋಽಹಮಚಿಂತ್ಯಶಕ್ತಿಃ ಪಶ್ಯಾಮ್ಯಚಕ್ಷುಃ ಸ ಶೃಣೋಮ್ಯಕರ್ಣಃ |
ಅಹಂ ವಿಜಾನಾಮಿ ವಿವಿಕ್ತರೂಪೋ ನ ಚಾಸ್ತಿ ವೇತ್ತಾ ಮಮ ಚಿತ್ಸದಾಹಮ್ || ೨೧ ||

ವೇದೈರನೇಕೈರಹಮೇವ ವೇದ್ಯೋ ವೇದಾಂತಕೃದ್ವೇದವಿದೇವ ಚಾಹಮ್ || ೨೨ ||

ನ ಪುಣ್ಯಪಾಪೇ ಮಮ ನಾಸ್ತಿ ನಾಶೋ ನ ಜನ್ಮ ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಬುದ್ಧಿರಸ್ತಿ |
ನ ಭೂಮಿರಾಪೋ ನ ಚ ವಹ್ನಿರಸ್ತಿ ನ ಚಾನಿಲೋ ಮೇಽಸ್ತಿ ನ ಚಾಮ್ಬರಂ ಚ || ೨೩ ||

ಏವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪರಮಾತ್ಮರೂಪಂ ಗುಹಾಶಯಂ ನಿಷ್ಕಲಮದ್ವಿತೀಯಮ್ |
ಸಮಸ್ತಸಾಕ್ಷಿಂ ಸದಸದ್ವಿಹೀನಂ ಪ್ರಯಾತಿ ಶುದ್ಧಂ ಪರಮಾತ್ಮರೂಪಮ್ || ೨೪ ||

ಯಃ ಶತರುದ್ರಿಯಮಧೀತೇ ಸೋಽಗ್ನಿಪೂತೋ ಭವತಿ ಸ ವಾಯುಪೂತೋ ಭವತಿ ಸ ಆತ್ಮಪೂತೋ ಭವತಿ ಸ ಸುರಾಪಾನಾತ್ಪೂತೋ ಭವತಿ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಯಾಃ ಪೂತೋ ಭವತಿ ಸ ಸುವರ್ಣಸ್ತೇಯಾತ್ಪೂತೋ ಭವತಿ ಸ ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯಾತ್ಪೂತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದವಿಮುಕ್ತಮಾಶ್ರಿತೋ ಭವತ್ಯತ್ಯಾಶ್ರಮೀ ಸರ್ವದಾ ಸಕೃದ್ವಾ ಜಪೇತ್ || ೨೫ ||

ಅನೇನ ಜ್ಞಾನಮಾಪ್ನೋತಿ ಸಂಸಾರಾರ್ಣವನಾಶನಮ್ |
ತಸ್ಮಾದೇವಂ ವಿದಿತ್ವೈನಂ ಕೈವಲ್ಯಂ ಪದಮಶ್ನುತೇ ಕೈವಲ್ಯಂ ಪದಮಶ್ನುತ ಇತಿ || ೨೬ ||

ಓಂ ಸಹ ನಾವವತು |
ಸಹ ನೌ ಭುನಕ್ತು

ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ

ಕೈವಲ್ಯೋಪನಿಷತ್ ಅಥವಾ ಕೈವಲ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ ಅಥರ್ವಣ ವೇದದ ಉಪನಿಷತ್ತು. ಇದು ಆತ್ಮ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಥಮಃ ಖಂಡಃ

ಮಂತ್ರ ೧:
ಅಶ್ವಲಾಯನ ಋಷಿಯು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರು: "ಹೇ ಪ್ರಭೂ, ಸದಾ ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ, ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವ, ಪರಮ ಪುರುಷನನ್ನು ತಲುಪುವ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ."

ಮಂತ್ರ ೨-೪:
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: "ಶ್ರದ್ಧೆ, ಭಕ್ತಿ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಯೋಗದಿಂದ ಅದನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಕರ್ಮ, ಪ್ರಜೆ, ಧನದಿಂದ ಅಲ್ಲ. ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ."

ಮಂತ್ರ ೫-೭:
"ಶುದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅವನು ಶಿವ, ಅಚಿಂತ್ಯ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ನಿತ್ಯ."

ಮಂತ್ರ ೮-೧೦:
"ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಇಂದ್ರ, ವಿಷ್ಣು, ಪ್ರಾಣ, ಕಾಲ, ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ. ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲದಲ್ಲೂ ಆತ್ಮನನ್ನು, ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದವರು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ."

ಮಂತ್ರ ೧೧-೧೪:
"ಆತ್ಮನನ್ನು ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನಿಸುವವನು ಪಾಪವನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಶರೀರ ಪಡೆದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ವಿವಿಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ."

ಮಂತ್ರ ೧೫-೧೭:
"ಅವನಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಬೆಂಕಿ, ನೀರು, ಭೂಮಿ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಅವನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ನಿತ್ಯ, ತತ್ವ. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವವರು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ."

ದ್ವಿತೀಯಃ ಖಂಡಃ

ಮಂತ್ರ ೨೦-೨೧:
"ನಾನು ಅಣುವಿಗಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಮಹತ್ತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ, ವಿಶ್ವ, ವಿಚಿತ್ರ, ಪುರಾತನ, ಪುರುಷ, ಈಶ, ಹಿರಣ್ಯಮಯ, ಶಿವರೂಪಿ. ಕೈ, ಪಾದವಿಲ್ಲದ, ಚಿಂತನೆಯಿಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿ, ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ ಇಲ್ಲದವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳುತ್ತೇನೆ."

ಮಂತ್ರ ೨೨-೨೪:
"ನನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ನನಗೆ ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳಿಲ್ಲ, ಜನನ, ಮರಣ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಲ್ಲ. ಪಂಚಭೂತಗಳಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿದು ಪರಮಾತ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರು ಮೋಕ್ಷ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ."

ಮಂತ್ರ ೨೫-೨೬:
"ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನು ಜಪಿಸುವವರು ಅಗ್ನಿಪೂತ, ವಾಯುಪೂತ, ಆತ್ಮಪೂತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಸಾರದ ನಷ್ಟ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಕೈವಲ್ಯ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ."