ಕೇನೋಪನಿಷತ್

|| ಶಾಂತಿ ಪಾಠಃ ||

ಓಂ ಆಪ್ಯಾಯಂತು ಮಮಾಙ್ಗಾನಿ ವಾಕ್ಪ್ರಾಣಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋತ್ರಮಥೋ ಬಲಮಿಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ |
ಸರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮೌಪನಿಷದಂ ಮಾಽಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿರಾಕುರ್ಯಾಂ ಮಾ ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ
ನಿರಾಕರೋದನಿರಾಕರಣಮಸ್ತ್ವನಿರಾಕರಣಂ ಮೇಽಸ್ತು |
ತದಾತ್ಮನಿ ನಿರತೇ ಯ ಉಪನಿಷತ್ಸು ಧರ್ಮಾಸ್ತೇ ಮಯಿ ಸಂತು ತೇ ಮಯಿ ಸಂತು
ಓಂ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ |
|| ಪ್ರಥಮ ಖಂಡಃ |
ಓಂ ಕೇನೇಷಿತಂ ಪತತಿ ಪ್ರೇಷಿತಂ ಮನಃ
ಕೇನ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರೈತಿ ಯುಕ್ತಃ |
ಕೇನೇಷಿತಾಂ ವಾಚಮಿಮಾಂ ವದಂತಿ
ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಕ ಉ ದೇವೋ ಯುನಕ್ತಿ || ೧ ||

ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮನಸೋ ಮನೋ ಯ-
-ದ್ವಾಚೋ ಹ ವಾಚಂ ಸ ಉ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಃ |
ಚಕ್ಷುಷಶ್ಚಕ್ಷುರತಿಮುಚ್ಯ ಧೀರಾಃ
ಪ್ರೇತ್ಯಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದಮೃತಾ ಭವಂತಿ || ೨ ||

ನ ತತ್ರ ಚಕ್ಷುರ್ಗಚ್ಛತಿ ನ ವಾಗ್ಗಚ್ಛತಿ ನೋ ಮನೋ ನ ವಿದ್ಮೋ ನ ವಿಜಾನೀಮೋ ಯಥೈತದನುಶಿಷ್ಯಾದನ್ಯದೇವ ತದ್ವಿದಿತಾದಥೋ ಅವಿದಿತಾದಧಿ |
ಇತಿ ಶುಶ್ರುಮ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ಯೇ ನಸ್ತದ್ವ್ಯಾಚಚಕ್ಷಿರೇ || ೩ ||

ಯದ್ವಾಚಾಽನಭ್ಯುದಿತಂ ಯೇನ ವಾಗಭ್ಯುದ್ಯತೇ |
ತದೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ನೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೇ || ೪ ||

ಯನ್ಮನಸಾ ನ ಮನುತೇ ಯೇನಾಹುರ್ಮನೋ ಮತಮ್ |
ತದೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ನೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೇ || ೫ ||

ಯಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಯೇನ ಚಕ್ಷೂಗ್ಂಷಿ ಪಶ್ಯತಿ |
ತದೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ನೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೇ || ೬ ||

ಯಚ್ಛ್ರೋತ್ರೇಣ ನ ಶೃಣೋತಿ ಯೇನ ಶ್ರೋತ್ರಮಿದಗ್ಂ ಶ್ರುತಮ್ |
ತದೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ನೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೇ || ೭ ||

ಯತ್ಪ್ರಾಣೇನ ನ ಪ್ರಾಣಿತಿ ಯೇನ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಣೀಯತೇ |
ತದೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ನೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೇ || ೮ ||

|| ದ್ವಿತೀಯಃ ಖಂಡಃ |
ಯದಿ ಮನ್ಯಸೇ ಸುವೇದೇತಿ ದಭ್ರಮೇವಾಪಿ
ನೂನಂ ತ್ವಂ ವೇತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರೂಪಮ್ |
ಯದಸ್ಯ ತ್ವಂ ಯದಸ್ಯ ದೇವೇಷ್ವಥ ನು
ಮೀಮಾಂಸ್ಯಮೇವ ತೇ ಮನ್ಯೇ ವಿದಿತಮ್ || ೧ ||

ನಾಹಂ ಮನ್ಯೇ ಸುವೇದೇತಿ ನೋ ನ ವೇದೇತಿ ವೇದ ಚ |
ಯೋ ನಸ್ತದ್ವೇದ ತದ್ವೇದ ನೋ ನ ವೇದೇತಿ ವೇದ ಚ || ೨ ||

ಯಸ್ಯಾಮತಂ ತಸ್ಯ ಮತಂ ಮತಂ ಯಸ್ಯ ನ ವೇದ ಸಃ |
ಅವಿಜ್ಞಾತಂ ವಿಜಾನತಾಂ ವಿಜ್ಞಾತಮವಿಜಾನತಾಮ್ || ೩ ||

ಪ್ರತಿಬೋಧವಿದಿತಂ ಮತಮಮೃತತ್ವಂ ಹಿ ವಿಂದತೇ |
ಆತ್ಮನಾ ವಿಂದತೇ ವೀರ್ಯಂ ವಿದ್ಯಯಾ ವಿಂದತೇಽಮೃತಮ್ || ೪ ||

ಇಹ ಚೇದವೇದೀದಥ ಸತ್ಯಮಸ್ತಿ
ನ ಚೇದಿಹಾವೇದೀನ್ಮಹತೀ ವಿನಷ್ಟಿಃ |
ಭೂತೇಷು ಭೂತೇಷು ವಿಚಿತ್ಯ ಧೀರಾಃ
ಪ್ರೇತ್ಯಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದಮೃತಾ ಭವಂತಿ || ೫ ||

|| ತೃತೀಯಃ ಖಂಡಃ |
ಬ್ರಹ್ಮ ಹ ದೇವೇಭ್ಯೋ ವಿಜಿಗ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಹ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ
ವಿಜಯೇ ದೇವಾ ಅಮಹೀಯಂತ || ೧ ||

ತ ಐಕ್ಷಂತಾಸ್ಮಾಕಮೇವಾಯಂ ವಿಜಯೋಽಸ್ಮಾಕಮೇವಾಯಂ ಮಹಿಮೇತಿ |
ತದ್ಧೈಷಾಂ ವಿಜಜ್ಞೌ ತೇಭ್ಯೋ ಹ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವ ತಂನ ವ್ಯಜಾನತ
ಕಿಮಿದಂ ಯಕ್ಷಮಿತಿ || ೨ ||

ತೇಽಗ್ನಿಮಬ್ರುವಞ್ಜಾತವೇದ ಏತದ್ವಿಜಾನೀಹಿ
ಕಿಮೇತದ್ಯಕ್ಷಮಿತಿ ತಥೇತಿ || ೩ ||

ತದಭ್ಯದ್ರವತ್ತಮಭ್ಯವದತ್ಕೋಽಸೀತ್
ತಂ ತೇ ಜ್ಞಾತಿಂ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಹೋವಾಚ ಹಿದಂ ನಹಮನ್ಯದಪಶ್ಯಾಮಿ || ೪ ||

ತಮೇವ ತೇಽನುಪಶ್ಯಂತಿ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹುಃ
ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಯಾ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯುವಾಚ ಹ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ || ೫ ||

ತಸ್ಮೈ ಸ ಹೋವಾಚ ಏತದವಿಜಾನೀಹಿ
ಸೋಽಹಮೇವೇತದ್ವಿಜಾನೀತಿ ಹೋವಾಚ || ೬ ||

ಇದಂ ತ್ವನ್ಯದನುಪಶ್ಯಂತಿ ಶ್ರುತಂ ಚಿತ್ರಮನೀಕಂ
ಯದ್ಯದೇತದಿತಿ ಸರ್ವಂ ತನ್ಮಯಂ ವ್ಯಜಾನಾತ್ || ೭ ||

ಯಸ್ಯೇದಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮನಸೋ ಮನೋ ಯ-
ದ್ವಾಚೋ ಹ ವಾಚಂ ಸ ಉ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಃ |
ಚಕ್ಷುಷಶ್ಚಕ್ಷುರತಿಮುಚ್ಯ ಧೀರಾಃ
ಪ್ರೇತ್ಯಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದಮೃತಾ ಭವಂತಿ || ೮ ||

ಇತಿ ಹೈಂ ಕೇನೋಪನಿಷತ್ ||

|| ಶಾಂತಿ ಪಾಠಃ ||
ಓಂ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ||

ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ

ಕೇನೋಪನಿಷತ್ ಅಥವಾ ತಲೈರೀಯೋಪನಿಷತ್ ಸಾಮವೇದದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಿಷತ್ತು. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಥಮ ಖಂಡಃ

ಶಾಂತಿ ಪಾಠ:
"ಓಂ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಾಂತಿಯಿಂದಿರಲಿ. ಬ್ರಹ್ಮವು ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸದಿರಲಿ. ಓಂ ಶಾಂತಿಃ, ಶಾಂತಿಃ, ಶಾಂತಿಃ."

ಮಂತ್ರ ೧:
"ಓಂ ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ? ಪ್ರಾಣನು ಯಾವ ಬಲದಿಂದ ಮೊದಲು ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ? ನಾವು ಈ ಮಾತನ್ನು ಯಾಕೆ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ? ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಿವಿಯನ್ನು ಯಾವ ದೇವರು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ?"

ಮಂತ್ರ ೨:
"ಕಿವಿಯ ಶ್ರವಣ ಶಕ್ತಿಯು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಚಿಂತನೆಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮಾತಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣನ ಶಕ್ತಿಯು ಪ್ರಾಣನಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣಿನ ದೃಷ್ಟಿಯು ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಧೀರರು ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಅಮರರಾಗುತ್ತಾರೆ."

ಮಂತ್ರ ೩:
"ಅಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾವು ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ."

ಮಂತ್ರ ೪-೭:
"ಮಾತು ಹೇಳಲಾಗದ ಅದನ್ನು ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಯೋಚಿಸಲಾಗದ ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣು ನೋಡಲಾಗದ ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣು ನೋಡುತ್ತದೆ, ಕಿವಿ ಕೇಳಲಾಗದ ಅದನ್ನು ಕಿವಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಣನು ಚಲಿಸಲಾಗದ ಅದು ಪ್ರಾಣನನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅದೇ ಪರಮಾರ್ಥ."

ಮಂತ್ರ ೮:
"ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಯಾರು ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತವೋ, ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ."

ದ್ವಿತೀಯಃ ಖಂಡಃ

ಮಂತ್ರ ೧:
"ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೀಯಾ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅದು ತಪ್ಪು. ಬ್ರಹ್ಮದ ರೂಪವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ."

ಮಂತ್ರ ೨-೩:
"ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಯಾರೋ ಅವರು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ತಿಳಿದವರಿಗೆ ಅದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ."

ಮಂತ್ರ ೪:
"ಪ್ರತಿಬೋಧದಿಂದ ತಿಳಿದ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನವು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮನಿಂದ ವೀರ್ಯವನ್ನು, ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ."

ಮಂತ್ರ ೫:
"ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಸತ್ಯವಿದೆ, ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ ಮಹತ್ತರ ನಷ್ಟ. ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿದ ಧೀರರು ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಅಮರರಾಗುತ್ತಾರೆ."

ತೃತೀಯಃ ಖಂಡಃ

ಮಂತ್ರ ೧-೩:
"ಬ್ರಹ್ಮವು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ದೇವತೆಗಳು 'ಇದು ನಮ್ಮ ವಿಜಯ, ಇದು ನಮ್ಮ ಮಹಿಮೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮವು ಅವರ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಅವರು 'ಇದು ಯಾವ ಯಕ್ಷ?' ಎಂದು ತಿಳಿಯದೆ ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು."

ಮಂತ್ರ ೪-೮:
"ಅಗ್ನಿಗೆ 'ಇದು ಯಾವುದು?' ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಅಗ್ನಿ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮವು ಅಗ್ನಿಗೆ ಗೋಚರಿಸಿತು. 'ನಾನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮ 'ನಾನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಯಾರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಕ್ತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆಯೋ, ಧೀರರು ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಮರರಾಗುತ್ತಾರೆ."

ಮಂತ್ರ ೮:
"ಇದೇ ಕೇನೋಪನಿಷತ್. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಜನ್ಮ-ಮರಣದ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ."