ಮಣಿದ್ವೀಪ ವರ್ಣನಂ - ದೇವೀ ಭಾಗವತಂ ಭಾಗ ೨

ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ |
ಪುಷ್ಪರಾಗಮಯಾದಗ್ರೇ ಕುಂಕುಮಾರುಣವಿಗ್ರಹಃ |
ಪದ್ಮರಾಗಮಯಃ ಸಾಲೋ ಮಧ್ಯೇ ಭೂಶ್ಚೈವ ತಾದೃಶೀ || ೧ ||

ದಶಯೋಜನವಾಂದೈರ್ಘ್ಯೇ ಗೋಪುರದ್ವಾರಸಂಯುತಃ |
ತನ್ಮಣಿಸ್ತಂಭಸಂಯುಕ್ತಾ ಮಂಡಪಾಃ ಶತಶೋ ನೃಪ || ೨ ||

ಮಧ್ಯೇ ಭುವಿ ಸಮಾಸೀನಾಶ್ಚತುಃಷಷ್ಟಿಮಿತಾಃ ಕಲಾಃ |
ನಾನಾಯುಧಧರಾ ವೀರಾ ರತ್ನಭೂಷಣಭೂಷಿತಾಃ || ೩ ||

ಪ್ರತ್ಯೇಕಲೋಕಸ್ತಾಸಾಂ ತು ತತ್ತಲ್ಲೋಕಸ್ಯ ನಾಯಕಾಃ |
ಸಮಂತಾತ್ಪದ್ಮರಾಗಸ್ಯ ಪರಿವಾರ್ಯ ಸ್ಥಿತಾಃ ಸದಾ || ೪ ||

ಸ್ವಸ್ವಲೋಕಜನೈರ್ಜುಷ್ಟಾಃ ಸ್ವಸ್ವವಾಹನಹೇತಿಭಿಃ |
ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣು ತ್ವಂ ಜನಮೇಜಯ || ೫ ||

ಪಿಂಗಲಾಕ್ಷೀ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ಸಮೃದ್ಧಿರ್ವೃದ್ಧಿರೇವ ಚ |
ಶ್ರದ್ಧಾ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಧಾಭಿಖ್ಯಾ ಮಾಯಾ ಸಂಜ್ಞಾ ವಸುಂಧರಾ || ೬ ||

ತ್ರಿಲೋಕಧಾತ್ರೀ ಸಾವಿತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೀ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರೀ |
ಸುರೂಪಾ ಬಹುರೂಪಾ ಚ ಸ್ಕಂದಮಾತಾಽಚ್ಯುತಪ್ರಿಯಾ || ೭ ||

ವಿಮಲಾ ಚಾಮಲಾ ತದ್ವದರುಣೀ ಪುನರಾರುಣೀ |
ಪ್ರಕೃತಿರ್ವಿಕೃತಿಃ ಸೃಷ್ಟಿಃ ಸ್ಥಿತಿಃ ಸಂಹೃತಿರೇವ ಚ || ೮ ||

ಸಂಧ್ಯಾ ಮಾತಾ ಸತೀ ಹಂಸೀ ಮರ್ದಿಕಾ ವಜ್ರಿಕಾ ಪರಾ |
ದೇವಮಾತಾ ಭಗವತೀ ದೇವಕೀ ಕಮಲಾಸನಾ || ೯ ||

ತ್ರಿಮುಖೀ ಸಪ್ತಮುಖ್ಯನ್ಯಾ ಸುರಾಸುರವಿಮರ್ದಿನೀ |
ಲಂಬೋಷ್ಠೀ ಚೋರ್ಧ್ವಕೇಶೀ ಚ ಬಹುಶೀರ್ಷಾ ವೃಕೋದರೀ || ೧೦ ||

ರಥರೇಖಾಹ್ವಯಾ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛಶಿರೇಖಾ ತಥಾಪರಾ |
ಗಗನವೇಗಾ ಪವನವೇಗಾ ಚೈವ ತತಃ ಪರಮ್ || ೧೧ ||

ಅಗ್ರೇ ಭುವನಪಾಲಾ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ಪಶ್ಚಾನ್ಮದನಾತುರಾ |
ಅನಂಗಾನಂಗಮಥನಾ ತಥೈವಾನಂಗಮೇಖಲಾ || ೧೨ ||

ಅನಂಗಕುಸುಮಾ ಪಶ್ಚಾದ್ವಿಶ್ವರೂಪಾ ಸುರಾದಿಕಾ |
ಕ್ಷಯಂಕರೀ ಭವೇಚ್ಛಕ್ತಿರಕ್ಷೋಭ್ಯಾ ಚ ತತಃ ಪರಮ್ || ೧೩ ||

ಸತ್ಯವಾದಿನ್ಯಥ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬಹುರೂಪಾ ಶುಚಿವ್ರತಾ |
ಉದಾರಾಖ್ಯಾ ಚ ವಾಗೀಶೀ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಮಿತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ || ೧೪ ||

ಜ್ವಲಜ್ಜಿಹ್ವಾನನಾಃ ಸರ್ವಾ ವಮಂತ್ಯೋ ವಹ್ನಿಮುಲ್ಬಣಮ್ |
ಜಲಂ ಪಿಬಾಮಃ ಸಕಲಂ ಸಂಹರಾಮೋ ವಿಭಾವಸುಮ್ || ೧೫ ||

ಪವನಂ ಸ್ತಂಭಯಾಮೋಽದ್ಯ ಭಕ್ಷಯಾಮೋಽಖಿಲಂ ಜಗತ್ |
ಇತಿ ವಾಚಂ ಸಂಗಿರಂತೇ ಕ್ರೋಧಸಂರಕ್ತಲೋಚನಾಃ || ೧೬ ||

ಚಾಪಬಾಣಧರಾಃ ಸರ್ವಾ ಯುದ್ಧಾಯೈವೋತ್ಸುಕಾಃ ಸದಾ |
ದಂಷ್ಟ್ರಾಕಟಕಟಾರಾವೈರ್ಬಧಿರೀಕೃತದಿಙ್ಮುಖಾಃ || ೧೭ ||

ಪಿಂಗೋರ್ಧ್ವಕೇಶ್ಯಃ ಸಂಪ್ರೋಕ್ತಾಶ್ಚಾಪಬಾಣಕರಾಃ ಸದಾ |
ಶತಾಕ್ಷೌಹಿನಿಕಾ ಸೇನಾಪ್ಯೇಕೈಕಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ || ೧೮ ||

ಏಕೈಕಶಕ್ತೇಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಲಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನಾಶನೇ |
ಶತಾಕ್ಷೌಹಿನಿಕಾ ಸೇನಾ ತಾದೃಶೀ ನೃಪಸತ್ತಮ || ೧೯ ||

ಕಿಂ ನ ಕುರ್ಯಾಜ್ಜಗತ್ತಸ್ಮಿಂನಶಕ್ಯಂ ವಕ್ತುಮೇವ ತತ್ |
ಸರ್ವಾಪಿ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರೀ ತಸ್ಮಿನ್ಸಾಲೇ ಸ್ಥಿತಾ ಮುನೇ || ೨೦ ||

ರಥಾನಾಂ ಗಣನಾ ನಾಸ್ತಿ ಹಯಾನಾಂ ಕರಿಣಾಂ ತಥಾ ||

ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಗಣನಾ ತದ್ವದ್ಗಣಾನಾಂ ಗಣನಾ ತಥಾ || ೨೧ ||

ಪದ್ಮರಾಗಮಯಾದಗ್ರೇ ಗೋಮೇದಮಣಿನಿರ್ಮಿತಃ |
ದಶಯೋಜನದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ಪ್ರಾಕಾರೋ ವರ್ತತೇ ಮಹಾನ್ || ೨೨ ||

ಭಾಸ್ವಜ್ಜಪಾಪ್ರಸೂನಾಭೋ ಮಧ್ಯಭೂಸ್ತಸ್ಯ ತಾದೃಶೀ |
ಗೋಮೇದಕಲ್ಪಿತಾನ್ಯೇವ ತದ್ವಾಸಿಸದನಾನಿ ಚ || ೨೩ ||

ಪಕ್ಷಿಣಃ ಸ್ತಂಭವರ್ಯಾಶ್ಚ ವೃಕ್ಷಾ ವಾಪ್ಯಃ ಸರಾಂಸಿ ಚ |
ಗೋಮೇದಕಲ್ಪಿತಾ ಏವ ಕುಂಕುಮಾರುಣವಿಗ್ರಹಾಃ || ೨೪ ||

ತನ್ಮಧ್ಯಸ್ಥಾ ಮಹಾದೇವ್ಯೋ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಛಕ್ತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ |
ನಾನಾಶಸ್ತ್ರಪ್ರಹರಣಾ ಗೋಮೇದಮಣಿಭೂಷಿತಾಃ || ೨೫ ||

ಪ್ರತ್ಯೇಕಲೋಕವಾಸಿನ್ಯಃ ಪರಿವಾರ್ಯ ಸಮಂತತಃ |
ಗೋಮೇದಸಾಲೇ ಸಂನದ್ಧಾ ಪಿಶಾಚವದನಾ ನೃಪ || ೨೬ ||

ಸ್ವರ್ಲೋಕವಾಸಿಭಿರ್ನಿತ್ಯಂ ಪೂಜಿತಾಶ್ಚಕ್ರಬಾಹವಃ |
ಕ್ರೋಧರಕ್ತೇಕ್ಷಣಾ ಭಿಂಧಿ ಪಚಚ್ಛಿಂಧಿ ದಹೇತಿ ಚ || ೨೭ ||

ವದಂತಿ ಸತತಂ ವಾಚಂ ಯುದ್ಧೋತ್ಸುಕಹೃದಂತರಾಃ |
ಏಕೈಕಸ್ಯಾ ಮಹಾಶಕ್ತೇರ್ದಶಾಕ್ಷೌಹಿನಿಕಾ ಮತಾ || ೨೮ ||

ಸೇನಾ ತತ್ರಾಪ್ಯೇಕಶಕ್ತಿರ್ಲಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನಾಶಿನೀ |
ತಾದೃಶೀನಾಂ ಮಹಾಸೇನಾ ವರ್ಣನೀಯಾ ಕಥಂ ನೃಪ || ೨೯ ||

ರಥಾನಾಂ ನೈವ ಗಣಾನಾ ವಾಹನಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ |
ಸರ್ವಯುದ್ಧಸಮಾರಂಭಸ್ತತ್ರ ದೇವ್ಯಾ ವಿರಾಜತೇ || ೩೦ ||

ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪಾಪನಾಶಕರಾಣಿ ಚ |
ವಿದ್ಯಾಹ್ರೀಪುಷ್ಟಯಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸಿನೀವಾಲೀ ಕುಹೂಸ್ತಥಾ || ೩೧ ||

ರುದ್ರಾ ವೀರ್ಯಾ ಪ್ರಭಾ ನಂದಾ ಪೋಷಿಣೀ ಋದ್ಧಿದಾ ಶುಭಾ |
ಕಾಲರಾತ್ರಿರ್ಮಹಾರಾತ್ರಿರ್ಭದ್ರಕಾಳೀ ಕಪರ್ದಿನೀ || ೩೨ ||

ವಿಕೃತಿರ್ದಂಡಿಮುಂಡಿನ್ಯೌ ಸೇಂದುಖಂಡಾ ಶಿಖಂಡಿನೀ |
ನಿಶುಂಭಶುಂಭಮಥಿನೀ ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನೀ || ೩೩ ||

ಇಂದ್ರಾಣೀ ಚೈವ ರುದ್ರಾಣೀ ಶಂಕರಾರ್ಧಶರೀರಿಣೀ |
ನಾರೀ ನಾರಾಯಣೀ ಚೈವ ತ್ರಿಶೂಲಿನ್ಯಪಿ ಪಾಲಿನೀ || ೩೪ ||

ಅಂಬಿಕಾ ಹ್ಲಾದಿನೀ ಪಶ್ಚಾದಿತ್ಯೇವಂ ಶಕ್ತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ |
ಯದ್ಯೇಟಾಃ ಕುಪಿತಾ ದೇವ್ಯಸ್ತದಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನಾಶನಮ್ || ೩೫ ||

ಪರಾಜಯೋ ನಚೈತಾಸಾಂ ಕದಾಚಿತ್ಕ್ವಚಿದಸ್ತಿ ಹಿ |
ಗೋಮೇದಕಮಯಾದಗ್ರೇ ಸದ್ವಜ್ರಮಣಿನಿರ್ಮಿತಃ || ೩೬ ||

ದಶಯೋಜನತುಂಗೋಽಸೌ ಗೋಪುರದ್ವಾರಸಂಯುತಃ |
ಕಪಾಟಶೃಂಖಲಾಬದ್ಧೋ ನವವೃಕ್ಷಸಮುಜ್ಜ್ವಲಃ || ೩೭ ||

ಸಾಲಸ್ತನ್ಮಧ್ಯಭೂಮ್ಯಾದಿ ಸರ್ವಂ ಹೀರಮಯಂ ಸ್ಮೃತಮ್ |
ಗೃಹಾಣಿ ವೀಥಯೋ ರಥ್ಯಾ ಮಹಾಮಾರ್ಗಾಂಗಣಾನಿ ಚ || ೩೮ ||

ವೃಕ್ಷಾಲವಾಲತರವಃ ಸಾರಂಗಾ ಅಪಿ ತಾದೃಶಾಃ |
ದೀರ್ಘಿಕಾಶ್ರೇಣಯೋ ವಾಪ್ಯಸ್ತಡಾಗಾಃ ಕೂಪಸಂಯುತಾಃ || ೩೯ ||

ತತ್ರ ಶ್ರೀಭುವನೇಶ್ವರ್ಯಾ ವಸಂತಿ ಪರಿಚಾರಿಕಾಃ |
ಏಕೈಕಾ ಲಕ್ಷದಾಸೀಭಿಃ ಸೇವಿತಾ ಮದಗರ್ವಿತಾಃ || ೪೦ ||

ತಾಲವೃಂತಧಾರಾಃ ಕಾಶ್ಚಿಚ್ಚಷಕಾಢ್ಯಕರಾಂಬುಜಾಃ |
ಕಾಶ್ಚಿತ್ತಾಂಬೂಲಪಾತ್ರಾಣಿ ಧಾರಯಂತ್ಯೋಽತಿಗರ್ವಿತಾಃ || ೪೧ ||

ಕಾಶ್ಚಿತ್ತಚ್ಛತ್ರಧಾರಿಣ್ಯಶ್ಚಾಮರಾಣಾಂ ವಿಧಾರಿಕಾಃ |
ನಾನಾವಸ್ತ್ರಧಾರಾಃ ಕಾಶ್ಚಿತ್ಕಾಶ್ಚಿತ್ಪುಷ್ಪಕರಾಂಬುಜಾಃ || ೪೨ ||

ನಾನಾದರ್ಶಕರಾಃ ಕಾಶ್ಚಿತ್ಕಾಶ್ಚಿತ್ಕುಂಕುಮಲೇಪನಮ್ |
ಧಾರಯಂತ್ಯಃ ಕಜ್ಜಲಂ ಚ ಸಿಂದೂರಚಷಕಂ ಪರಾಃ || ೪೩ ||

ಕಾಶ್ಚಿಚ್ಚಿತ್ರಕನಿರ್ಮಾತ್ರ್ಯಃ ಪಾದಸಂವಾಹನೇ ರತಾಃ |
ಕಾಶ್ಚಿತ್ತು ಭೂಷಾಕಾರಿಣ್ಯೋ ನಾನಾಭೂಷಾಧಾರಾಃ ಪರಾಃ || ೪೪ ||

ಪುಷ್ಪಭೂಷಣನಿರ್ಮಾತ್ರ್ಯಃ ಪುಷ್ಪಶೃಂಗಾರಕಾರಿಕಾಃ |
ನಾನಾವಿಲಾಸಚತುರಾ ಬಹ್ವ್ಯ ಏವಂ ವಿಧಾಃ ಪರಾಃ || ೪೫ ||

ನಿಬದ್ಧಪರಿಧಾನೀಯಾ ಯುವತ್ಯಃ ಸಕಲಾ ಅಪಿ |
ದೇವೀಕೃಪಾಲೇಶವಶಾತ್ತುಚ್ಛೀಕೃತಜಗತ್ತ್ರಯಾಃ || ೪೬ ||

ಏಟಾ ದೂತ್ಯಃ ಸ್ಮೃತಾ ದೇವ್ಯಃ ಶೃಂಗಾರಮದಗರ್ವಿತಾಃ |
ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣು ಮೇ ನೃಪಸತ್ತಮ || ೪೭ ||

ಅನಂಗರೂಪಾ ಪ್ರಥಮಾಪ್ಯನಂಗಮದನಾ ಪರಾ |
ತೃತೀಯಾ ತು ತತಃ ಪ್ರೋಕ್ಟಾ ಸುಂದರೀ ಮದನಾತುರಾ || ೪೮ ||

ತತೋ ಭುವನವೇಗಾ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಭುವನಪಾಲಿಕಾ |
ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಶಿಶಿರಾನಂಗವದನಾನಂಗಮೇಖಲಾ || ೪೯ ||

ವಿದ್ಯುದ್ದಾಮಸಮಾನಾಂಗ್ಯಃ ಕ್ವಣತ್ಕಾಂಚೀಗುಣಾನ್ವಿತಾಃ |
ರಣನ್ಮಂಜೀರಚರಣಾ ಬಹಿರಂತರಿತಸ್ತತಃ || ೫೦ ||

ಧಾವಮಾನಾಸ್ತು ಶೋಭಂತೇ ಸರ್ವಾ ವಿದ್ಯುಲ್ಲತೋಪಮಾಃ |
ಕುಶಲಾಃ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ವೇತ್ರಹಸ್ತಾಃ ಸಮಂತತಃ || ೫೧ ||

ಅಷ್ಟದಿಕ್ಷು ತಥೈತಾಸಾಂ ಪ್ರಾಕಾರಾದ್ಬಹಿರೇವ ಚ |
ಸದನಾನಿ ವಿರಾಜಂತೇ ನಾನಾವಾಹನಹೇತಿಭಿಃ || ೫೨ ||

ವಜ್ರಸಾಲಾದಗ್ರಭಾಗೇ ಸಾಲೋ ವೈದೂರ್ಯನಿರ್ಮಿತಃ |
ದಶಯೋಜನತುಂಗೋಽಸೌ ಗೋಪುರದ್ವಾರಭೂಷಿತಃ || ೫೩ ||

ವೈದೂರ್ಯಭೂಮಿಃ ಸರ್ವಾಪಿ ಗೃಹಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ |
ವೀಥ್ಯೋ ರಥ್ಯಾ ಮಹಾಮಾರ್ಗಾಃ ಸರ್ವೇ ವೈದೂರ್ಯನಿರ್ಮಿತಾಃ || ೫೪ ||

ವಾಪೀಕೂಪತಡಾಗಾಶ್ಚ ಸ್ರವಂತೀನಾಂ ತಟಾನಿ ಚ |
ವಾಲುಕಾ ಚೈವ ಸರ್ವಾಪಿ ವೈದೂರ್ಯಮಣಿನಿರ್ಮಿತಾ || ೫೫ ||

ತತ್ರಾಷ್ಟದಿಕ್ಷು ಪರಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಾದೀನಾಂ ಚ ಮಂಡಲಮ್ |
ನಿಜೈರ್ಗಣೈಃ ಪರಿವೃತಂ ಭ್ರಾಜತೇ ನೃಪಸತ್ತಮ || ೫೬ ||

ಪ್ರತಿಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಾತೄಣಾಂ ತಾಃ ಸಮಷ್ಟಯ ಈರಿತಾಃ |
ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮಾಹೇಶ್ವರೀ ಚೈವ ಕೌಮಾರೀ ವೈಷ್ಣವೀ ತಥಾ || ೫೭ ||

ವಾರಾಹೀ ಚ ತಥೇಂದ್ರಾಣೀ ಚಾಮುಂಡಾಃ ಸಪ್ತ ಮಾತರಃ |
ಅಷ್ಟಮೀ ತು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತು ಮಾತರಃ || ೫೮ ||

ಬ್ರಹ್ಮರುದ್ರಾದಿದೇವಾನಾಂ ಸಮಾಕಾರಾಸ್ತು ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ |
ಜಗತ್ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಣ್ಯಃ ಸ್ವಸ್ವಸೇನಾಸಮಾವೃತಾಃ || ೫೯ ||

ತತ್ಸಾಲಸ್ಯ ಚತುರ್ದ್ವಾರ್ಷು ವಾಹನಾನಿ ಮಹೇಶಿತುಃ |
ಸಜ್ಜಾನಿ ನೃಪತೇ ಸಂತಿ ಸಾಲಂಕಾರಾಣಿ ನಿತ್ಯಶಃ || ೬೦ ||

ದಂತಿನಃ ಕೋಟಿಶೋ ವಾಹಾಃ ಕೋಟಿಶಃ ಶಿಬಿಕಾಸ್ತಥಾ |
ಹಂಸಾಃ ಸಿಂಹಾಶ್ಚ ಗರುಡಾ ಮಯೂರಾ ವೃಷಭಾಸ್ತಥಾ || ೬೧ ||

ತೈರ್ಯುಕ್ತಾಃ ಸ್ಯಂದನಾಸ್ತದ್ವತ್ಕೋಟಿಶೋ ನೃಪನಂದನ |
ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಸಮಾಯುಕ್ತಾ ಧ್ವಜೈರಾಕಾಶಚುಂಬಿನಃ || ೬೨ ||

ಕೋಟಿಶಸ್ತು ವಿಮಾನಾನಿ ನಾನಾಚಿಹ್ನಾನ್ವಿತಾನಿ ಚ |
ನಾನಾವಾದಿತ್ರಯುಕ್ತಾನಿ ಮಹಾಧ್ವಜಯುತಾನಿ ಚ || ೬೩ ||

ವೈದೂರ್ಯಮಣಿಸಾಲಸ್ಯಾಪ್ಯಗ್ರೇ ಸಾಲಃ ಪರಃ ಸ್ಮೃತಃ |
ದಶಯೋಜನತುಂಗೋಽಸಾವಿಂದ್ರನೀಲಾಶ್ಮನಿರ್ಮಿತಃ || ೬೪ ||

ತನ್ಮಧ್ಯಭೂಸ್ತಥಾ ವೀಥ್ಯೋ ಮಹಾಮಾರ್ಗಾ ಗೃಹಾಣಿ ಚ |
ವಾಪೀಕೂಪತಡಾಗಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ತನ್ಮಣಿನಿರ್ಮಿತಾಃ || ೬೫ ||

ತತ್ರ ಪದ್ಮಂ ತು ಸಂಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬಹುಯೋಜನ ವಿಸ್ತೃತಮ್ |
ಷೋಡಶಾರಂ ದೀಪ್ಯಮಾನಂ ಸುದರ್ಶನಮಿವಾಪರಮ್ || ೬೬ ||

ತತ್ರ ಷೋಡಶಶಕ್ತೀನಾಂ ಸ್ಥಾನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ |
ಸರ್ವೋಪಸ್ಕರಯುಕ್ತಾನಿ ಸಮೃದ್ಧಾನಿ ವಸಂತಿ ಹಿ || ೬೭ ||

ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣು ಮೇ ನೃಪಸತ್ತಮ |
ಕರಾಳೀ ವಿಕರಾಳೀ ಚ ತಥೋಮಾ ಚ ಸರಸ್ವತೀ || ೬೮ ||

ಶ್ರೀ ದುರ್ಗೋಷಾ ತಥಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಶ್ರುತಿಶ್ಚೈವ ಸ್ಮೃತಿರ್ಧೃತಿಃ |
ಶ್ರದ್ಧಾ ಮೇಧಾ ಮತಿಃ ಕಾಂತಿರಾರ್ಯಾ ಷೋಡಶಶಕ್ತಯಃ || ೬೯ ||

ನೀಲಜೀಮೂತಸಂಕಾಶಾಃ ಕರವಾಲಕರಾಂಬುಜಾಃ |
ಸಮಾಃ ಖೇಟಕಧಾರಿಣ್ಯೋ ಯುದ್ಧೋಪಕ್ರಾಂತಮಾನಸಾಃ || ೭೦ ||

ಸೇನಾನ್ಯಃ ಸಕಲಾ ಏಟಾಃ ಶ್ರೀದೇವ್ಯಾ ಜಗದೀಶಿತುಃ |
ಪ್ರತಿಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸಂಸ್ಥಾನಾಂ ಶಕ್ತೀನಾಂ ನಾಯಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ || ೭೧ ||

ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಕ್ಷೋಭಕಾರಿಣ್ಯೋ ದೇವೀ ಶಕ್ತ್ಯುಪಬೃಂಹಿತಾಃ |
ನಾನಾರಥಸಮಾರೂಢಾ ನಾನಾಶಕ್ತಿಭಿರನ್ವಿತಾಃ || ೭೨ ||

ಏತತ್ಪರಾಕ್ರಮಂ ವಕ್ತುಂ ಸಹಸ್ರಾಸ್ಯೋಽಪಿ ನ ಕ್ಷಮಃ |
ಇಂದ್ರನೀಲಮಹಾಸಾಲಾದಗ್ರೇ ತು ಬಹುವಿಸ್ತೃತಃ || ೭೩ ||

ಮುಕ್ತಾಪ್ರಾಕಾರ ಉದಿತೋ ದಶಯೋಜನದೈರ್ಘ್ಯವಾನ್ |
ಮಧ್ಯಭೂಃ ಪೂರ್ವವತ್ಪ್ರೋಕ್ತಾ ತನ್ಮಧ್ಯೇಽಷ್ಟದಳಾಂಬುಜಮ್ || ೭೪ ||

ಮುಕ್ತಾಮಣಿಗಣಾಕೀರ್ಣಂ ವಿಸ್ತೃತಂ ತು ಸಕೇಸರಮ್ |
ತತ್ರ ದೇವೀಸಮಾಕಾರಾ ದೇವ್ಯಾಯುಧಧಾರಾಃ ಸದಾ || ೭೫ ||

ಸಂಪ್ರೋಕ್ತಾ ಅಷ್ಟಮಂತ್ರಿಣ್ಯೋ ಜಗದ್ವಾರ್ತಾಪ್ರಬೋಧಿಕಾಃ |
ದೇವೀಸಮಾನಭೋಗಾಸ್ತಾ ಇಂಗಿತಜ್ಞಾಸ್ತು ಪಂಡಿತಾಃ || ೭೬ ||

ಕುಶಲಾಃ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಸ್ವಾಮಿಕಾರ್ಯಪರಾಯಣಾಃ |
ದೇವ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಬೋಧ್ಯಸ್ತಾಶ್ಚತುರಾ ಅತಿಸುಂದರಾಃ || ೭೭ ||

ನಾನಾಶಕ್ತಿಸಮಾಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರತಿಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವರ್ತಿನಾಮ್ |
ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ತಾಃ ಸಮಾಚಾರಂ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತ್ಯಾ ವಿದಂತಿ ಚ || ೭೮ ||

ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮತ್ತಃ ಶೃಣು ನೃಪೋತ್ತಮ |
ಅನಂಗಕುಸುಮಾ ಪ್ರೋಕ್ಟಾಪ್ಯನಂಗಕುಸುಮಾತುರಾ || ೭೯ ||

ಅನಂಗಮದನಾ ತದ್ವದನಂಗಮದನಾತುರಾ |
ಭುವನಪಾಲಾ ಗಗನವೇಗಾ ಚೈವ ತತಃ ಪರಮ್ || ೮೦ ||

ಶಶಿರೇಖಾ ಚ ಗಗನರೇಖಾ ಚೈವ ತತಃ ಪರಮ್ |
ಪಾಶಾಂಕುಶವರಾಭೀತಿಧಾರಾ ಅರುಣವಿಗ್ರಹಾಃ || ೮೧ ||

ವಿಶ್ವಸಂಬಂಧಿನೀಂ ವಾರ್ತಾಂ ಬೋಧಯಂತಿ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಮ್ |
ಮುಕ್ತಾಸಾಲಾದಗ್ರಭಾಗೇ ಮಹಾಮಾರಕತೋಽಪರಃ || ೮೨ ||

ಸಾಲೋತ್ತಮಃ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟೋ ದಶಯೋಜನದೈರ್ಘ್ಯವಾನ್ |
ನಾನಾಸೌಭಾಗ್ಯಸಂಯುಕ್ತೋ ನಾನಾಭೋಗಸಮನ್ವಿತಃ || ೮೩ ||

ಮಧ್ಯಭೂಸ್ತಾದೃಶೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸದನಾನಿ ತಥೈವ ಚ |
ಷಟ್ಕೋಣಮತ್ರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಕೋಣಸ್ಥಾ ದೇವತಾಃ ಶೃಣುಃ || ೮೪ ||

ಪೂರ್ವಕೋಣೇ ಚತುರ್ವಕ್ತ್ರೋ ಗಾಯತ್ರೀಸಹಿತೋ ವಿಧಿಃ |
ಕುಂಡಿಕಾಕ್ಷಗುಣಾಭೀತಿದಂಡಾಯುಧಧಾರಃ ಪರಃ || ೮೫ ||

ತದಾಯುಧಧಾರಾ ದೇವೀ ಗಾಯತ್ರೀ ಪರದೇವತಾ |
ವೇದಾಃ ಸರ್ವೇ ಮೂರ್ತಿಮಂತಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ || ೮೬ ||

ಸ್ಮೃತಯಶ್ಚ ಪುರಾಣಾನಿ ಮೂರ್ತಿಮಂತಿ ವಸಂತಿ ಹಿ |
ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿಗ್ರಹಾಃ ಸಂತಿ ಗಾಯತ್ರೀವಿಗ್ರಹಾಶ್ಚ ಯೇ || ೮೭ ||

ವ್ಯಾಹೃತೀನಾಂ ವಿಗ್ರಹಾಶ್ಚ ತೇ ನಿತ್ಯಂ ತತ್ರ ಸಂತಿ ಹಿ |
ರಕ್ಷಃಕೋಣೇ ಶಂಖಚಕ್ರಗದಾಂಬುಜಕರಾಂಬುಜಾ || ೮೮ ||

ಸಾವಿತ್ರೀ ವರ್ತತೇ ತತ್ರ ಮಹಾವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ತಾದೃಶಃ |
ಯೇ ವಿಷ್ಣುವಿಗ್ರಹಾಃ ಸಂತಿ ಮತ್ಸ್ಯಕೂರ್ಮಾದಯೋಽಖಿಲಾಃ || ೮೯ ||

ಸಾವಿತ್ರೀವಿಗ್ರಹಾ ಯೇ ಚ ತೇ ಸರ್ವೇ ತತ್ರ ಸಂತಿ ಹಿ |
ವಾಯುಕೋಣೇ ಪರಶ್ವಕ್ಷಮಾಲಾಭಯವರಾನ್ವಿತಃ || ೯೦ ||

ಮಹಾರುದ್ರೋ ವರ್ತತೇಽತ್ರ ಸರಸ್ವತ್ಯಪಿ ತಾದೃಶೀ |
ಯೇ ಯೇ ತು ರುದ್ರಭೇದಾಃ ಸ್ಯುರ್ದಕ್ಷಿಣಾಸ್ಯಾದಯೋ ನೃಪ || ೯೧ ||

ಗೌರೀಭೇದಾಶ್ಚ ಯೇ ಸರ್ವೇ ತೇ ತತ್ರ ನಿವಸಂತಿ ಹಿ |
ಚತುಃಷಷ್ಟ್ಯಾಗಮಾ ಯೇ ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇಽಪ್ಯಾಗಮಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ || ೯೨ ||

ತೇ ಸರ್ವೇ ಮೂರ್ತಿಮಂತಶ್ಚ ತತ್ರೈವ ನಿವಸಂತಿ ಹಿ |

ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ

ಶ್ರೀ ವ್ಯಾಸ ಮುನಿಗಳು ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನಿಗೆ ಮಣಿದ್ವೀಪದ (ರತ್ನದ ದ್ವೀಪದ) ವಿಸ್ಮಯಕರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ದೇವಿಯ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿರುವ ಮಹಾ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ.

ಮುಖ್ಯ ವಿವರಣೆಗಳು:

1. ಚತುಃಷಷ್ಟಿ ಕಲಾ ದೇವತೆಯರು

• ಮಣಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ೬೪ ಕಲಾ ದೇವತೆಯರಿದ್ದಾರೆ
• ಪಿಂಗಲಾಕ್ಷಿ, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ವೃದ್ಧಿ, ಶ್ರದ್ಧಾ, ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ, ಮಾಯಾ, ಸಂಜ್ಞಾ, ವಸುಂಧರೆ ಮುಂತಾದವರು
• ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಲೋಕ ಮತ್ತು ವಾಹನವಿದೆ

2. ಮಣಿದ್ವೀಪದ ರಚನೆ

• ಪದ್ಮರಾಗ, ಗೋಮೇದ, ಹೀರೆ, ವೈದೂರ್ಯ, ಇಂದ್ರನೀಲ ಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪ್ರಾಕಾರಗಳು
• ಹತ್ತು ಯೋಜನ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರಗಳು
• ಸಾವಿರಾರು ಮಂಟಪಗಳು

3. ಶಕ್ತಿ ಸೇನೆ

• ಶತಾಕ್ಷೌಹಿನಿ ಸೇನೆ - ಪ್ರತಿ ದೇವತೆಗೆ ಲಕ್ಷ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ನಾಶಕ ಶಕ್ತಿ
• ದಂಡಿ, ಮುಂಡಿ, ನಿಶುಂಭ, ಶುಂಭ ಮುಂತಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ
• ಜ್ವಾಲಾಜಿಹ್ವಾ ಮತ್ತು ಚಾಪಬಾಣಧಾರಿಣಿಯರು

4. ಸಪ್ತ ಮಾತೃಕೆಯರು

ಪ್ರತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಕ್ಕೆ ಏಳು ತಾಯಂದಿರು:

• ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ಮಾಹೇಶ್ವರಿ, ಕೌಮಾರೀ, ವೈಷ್ಣವೀ
• ವಾರಾಹೀ, ಇಂದ್ರಾಣೀ, ಚಾಮುಂಡಾ
• ಎಂಟನೇಯರು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ

5. ದೂತಿಯರು (ಸಂದೇಶ ಹೊತ್ತು ಹೋಗುವವರು)

• ಅನಂಗರೂಪಾ, ಮದನಾತುರಾ, ಸುಂದರೀ, ಭುವನವೇಗಾ, ಭುವನಪಾಲಾ ಮುಂತಾದವರು
• ಲಕ್ಷ ದಾಸಿಯರಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಶೃಂಗಾರ ಮದಗರ್ವಿತರು

6. ವಿವಿಧ ವಾಹನಗಳು

• ಕೋಟಿ ಗಣದ ಆನೆಗಳು, ಹಂಸಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಗರುಡಗಳು, ಮಯೂರಗಳು, ವೃಷಭಗಳು

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ:

• ಮಣಿದ್ವೀಪವು ದೇವಿಯ ಸರ್ವ ಶಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರ
• ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವೂ ರತ್ನಮಯವಾಗಿದೆ
• ದೇವಿಯ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ
• ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳ