ಶ್ರೀ ಗಣೇಶಾವತಾರ ಸ್ತೋತ್ರಂ
ಅಂಗಿರಸ ಉವಾಚ |
ಅನಂತಾ ಅವತಾರಾಶ್ಚ ಗಣೇಶಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ |
ನ ಶಕ್ಯತೇ ಕಥಾಂ ವಕ್ತುಂ ಮಯಾ ವರ್ಷಶತೈರಪಿ || ೧ ||
ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮುಖ್ಯಾನಾಂ ಮುಖ್ಯತಾಂ ಗತಾನ್ |
ಅವತಾರಾಂಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ವಿಖ್ಯಾತಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಧಾರಕಾನ್ || ೨ ||
ವಕ್ರತುಂಡಾವತಾರಶ್ಚ ದೇಹಿನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಧಾರಕಃ |
ಮತ್ಸುರಾಸುರಹಂತಾ ಸ ಸಿಂಹವಾಹನಗಃ ಸ್ಮೃತಃ || ೩ ||
ಏಕದಂತಾವತಾರೋ ವೈ ದೇಹಿನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಧಾರಕಃ |
ಮದಾಸುರಸ್ಯ ಹಂತಾ ಸ ಆಖುವಾಹನಗಃ ಸ್ಮೃತಃ || ೪ ||
ಮಹೋದರ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ಜ್ಞಾನಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಕಾಶಕಃ |
ಮೋಹಾಸುರಸ್ಯ ಶತ್ರುರ್ವೈ ಆಖುವಾಹನಗಃ ಸ್ಮೃತಃ || ೫ ||
ಗಜಾನನಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸಾಂಖ್ಯೇಭ್ಯಃ ಸಿದ್ಧಿದಾಯಕಃ |
ಲೋಭಾಸುರಪ್ರಹರ್ತಾ ಚ ಮೂಷಕಗಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ || ೬ ||
ಲಂಬೋದರಾವತಾರೋ ವೈ ಕ್ರೋಧಾಸುರನಿಬರ್ಹಣಃ |
ಆಖುಗಃ ಶಕ್ತಿಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನ್ ತಸ್ಯ ಧಾರಕ ಉಚ್ಯತೇ || ೭ ||
ವಿಕಟೋ ನಾಮ ವಿಖ್ಯಾತಃ ಕಾಮಾಸುರಪ್ರದಾಹಕಃ |
ಮಯೂರವಾಹನಶ್ಚಾಯಂ ಸೌರಮಾತ್ಮಧರಃ ಸ್ಮೃತಃ || ೮ ||
ವಿಘ್ನರಾಜಾವತಾರಶ್ಚ ಶೇಷವಾಹನ ಉಚ್ಯತೇ |
ಮಮಾಸುರಪ್ರಹಂತಾ ಸ ವಿಷ್ಣುಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ವಾಚಕಃ || ೯ ||
ಧೂಮ್ರವರ್ಣಾವತಾರಶ್ಚಾಭಿಮಾನಾಸುರನಾಶಕಃ |
ಆಖುವಾಹನತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಶಿವಾತ್ಮಕಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ || ೧೦ ||
ಏತೇಽಷ್ಟೌ ತೇ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಗಣೇಶಾಂಶಾ ವಿನಾಯಕಾಃ |
ಏಷಾಂ ಭಜನಮಾತ್ರೇಣ ಸ್ವಸ್ವಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಧಾರಕಾಃ || ೧೧ ||
ಸ್ವಾನಂದವಾಸಕಾರೀ ಸ ಗಣೇಶಾನಃ ಪ್ರಕಥ್ಯತೇ |
ಸ್ವಾನಂದೇ ಯೋಗಿಭಿರ್ದೃಷ್ಟೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ || ೧೨ ||
ತಸ್ಯಾವತಾರರೂಪಾಶ್ಚಾಷ್ಟೌ ವಿಘ್ನಹರಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ |
ಸ್ವಾನಂದಭಜನೇನೈವ ಲೀಲಾಸ್ತತ್ರ ಭವಂತಿ ಹಿ || ೧೩ ||
ಮಾಯಾ ತತ್ರ ಸ್ವಯಂ ಲೀನಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಸುಪುತ್ರಕ |
ಸಂಯೋಗೇ ಮೌನಭಾವಶ್ಚ ಸಮಾಧಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಜನೈಃ || ೧೪ ||
ಅಯೋಗೇ ಗಣರಾಜಸ್ಯ ಭಜನೇ ನೈವ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ |
ಮಾಯಾಭೇದಮಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಪರಾ || ೧೫ ||
ಯೋಗಾತ್ಮಕಗಣೇಶಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿವಾಚಕಃ |
ತತ್ರ ಶಾಂತಿಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಯೋಗರೂಪಾ ಜನೈಃ ಕೃತಾ || ೧೬ ||
ನಾನಾಶಾಂತಿಪ್ರಮೋದಶ್ಚ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಕಥ್ಯತೇ |
ಶಾಂತೀನಾಂ ಶಾಂತಿರೂಪಾ ಸಾ ಯೋಗಶಾಂತಿಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ || ೧೭ ||
ಯೋಗಸ್ಯ ಯೋಗತಾದೃಷ್ಟಾ ಸರ್ವಬ್ರಹ್ಮ ಸುಪುತ್ರಕ |
ನ ಯೋಗಾತ್ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಲಭ್ಯತೇ || ೧೮ ||
ಏತದೇವ ಪರಂ ಗುಹ್ಯಂ ಕಥಿತಂ ವತ್ಸ ತೇಽಲಿಖಮ್ |
ಭಜ ತ್ವಂ ಸರ್ವಭಾವೇನ ಗಣೇಶಂ ಬ್ರಹ್ಮನಾಯಕಮ್ || ೧೯ ||
ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾದಿಪ್ರದಂ ಸ್ತೋತ್ರಮಿದಂ ಶೋಕವಿನಾಶನಮ್ |
ಧನಧಾನ್ಯಸಮೃದ್ಧ್ಯಾದಿಪ್ರದಂ ಭಾವಿ ನ ಸಂಶಯಃ || ೨೦ ||
ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಣಾಂ ಸಾಧನಂ ಬ್ರಹ್ಮದಾಯಕಮ್ |
ಭಕ್ತಿದೃಢಕರಂ ಚೈವ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ || ೨೧ ||
ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಶ್ಲೋಕ ೧:
ಅಂಗಿರಸ ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು: ಗಣೇಶನ ಅವತಾರಗಳು ಅನಂತವಾಗಿವೆ. ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೂ ಹೇಳಲಾಗದು.
ಶ್ಲೋಕ ೨:
ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವನ ಎಂಟು ಅವತಾರಗಳು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವವುಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೩: ವಕ್ರತುಂಡ ಅವತಾರ:
ವಕ್ರತುಂಡ ಅವತಾರವು ದೇಹಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಕೊಡುವವನು. ಮತ್ಸರ ಅಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು. ಸಿಂಹವನ್ನು ವಾಹನವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು.
ಶ್ಲೋಕ ೪: ಏಕದಂತ ಅವತಾರ:
ಏಕದಂತ ಅವತಾರವು ದೇಹಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಕೊಡುವವನು. ಮದಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು. ಆಖು (ಆನೆ)ವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು.
ಶ್ಲೋಕ ೫: ಮಹೋದರ ಅವತಾರ:
ಮಹೋದರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು, ಜ್ಞಾನಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು. ಮೋಹಾಸುರನ ಶತ್ರುವಾದವನು. ಆಖುವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು.
ಶ್ಲೋಕ ೬: ಗಜಾನನ ಅವತಾರ:
ಗಜಾನನನು ಸಾಂಖ್ಯರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುವವನು. ಲೋಭಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು. ಮೂಷಕ (ಇಲಿ)ವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು.
ಶ್ಲೋಕ ೭: ಲಂಬೋದರ ಅವತಾರ:
ಲಂಬೋದರ ಅವತಾರವು ಕ್ರೋಧಾಸುರನನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವವನು. ಆಖುವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು. ಶಕ್ತಿಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನ ಧಾರಕನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೮: ವಿಕಟ ಅವತಾರ:
ವಿಕಟನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು, ಕಾಮಾಸುರನನ್ನು ಸುಡುವವನು. ಮಯೂರ (ನವಿಲೆ)ವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು. ಸೌರಾತ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು.
ಶ್ಲೋಕ ೯: ವಿಘ್ನರಾಜ ಅವತಾರ:
ವಿಘ್ನರಾಜ ಅವತಾರವು ಶೇಷ (ಹಾವು)ವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು. ಮಮಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೧೦: ಧೂಮ್ರವರ್ಣ ಅವತಾರ:
ಧೂಮ್ರವರ್ಣ ಅವತಾರವು ಅಭಿಮಾನಾಸುರನನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಆಖುವಾಹನತೆಯನ್ನು ಪಡೆದವನು. ಶಿವಾತ್ಮವಾದವನು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೧೧:
ಈ ಎಂಟು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇವು ಗಣೇಶನ ಅಂಶಗಳು, ವಿನಾಯಕರು. ಇವುಗಳ ಭಜನೆಯಿಂದಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಯಬಹುದು.
ಶ್ಲೋಕ ೧೨:
ಆ ಗಣೇಶಾನನು ಸ್ವಂತ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲ್ಪಟ್ಟವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಶ್ಲೋಕ ೧೩:
ಅವನ ಅವತಾರರೂಪಗಳು ಎಂಟು ವಿಘ್ನಹರಣಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿವೆ. ಸ್ವಾನಂದಭಜನೆಯಿಂದಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿ ಲೀಲೆಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೧೪:
ಮಾಯೆಯು ಅಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ ವತ್ಸ. ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮೌನಭಾವವೂ ಸಮಾಧಿಯೂ ಜನರಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೧೫:
ಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಗಣರಾಜನ ಭಜನೆಯು ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಯಾಭೇದರಹಿತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವಾದ ಪರನಿರ್ವೃತ್ತಿಯು ಪಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೧೬:
ಯೋಗಾತ್ಮಕ ಗಣೇಶಾನರು ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯು ಜನರಿಂದ ಯೋಗರೂಪವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೧೭:
ನಾನಾ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮೋದಗಳು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಶಾಂತರ ಶಾಂತಿರೂಪವಾದ ಆ ಯೋಗಶಾಂತಿಯು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೧೮:
ಯೋಗದ ಯೋಗತಾದಿಂದ ಕಾಣಲ್ಪಟ್ಟ ಸರ್ವಬ್ರಹ್ಮವು ವತ್ಸ, ಯೋಗದಿಂದ ಮೀರಿದ ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಬ್ರಹ್ಮಭೂತನಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಶ್ಲೋಕ ೧೯:
ಇದೇ ಪರಮ ಗುಹ್ಯವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ ವತ್ಸ. ನೀನು ಸರ್ವಭಾವಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಾಯಕನಾದ ಗಣೇಶನನ್ನು ಭಜಿಸು.
ಶ್ಲೋಕ ೨೦:
ಪುತ್ರ, ಪೌತ್ರಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ, ಶೋಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ, ಧನ, ಧಾನ್ಯ, ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೨೧:
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳ ಸಾಧನವಾದ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಕೊಡುವ, ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಎಂಟು ಅವತಾರಗಳ ಸಾರಾಂಶ:
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಘ್ನಗಳು ದೂರವಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲವನ್ನು ನೋಡಿ
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲಪಾಠ
अङ्गिरस उवाच |
अनन्ता अवताराश्च गणेशस्य महात्मनः |
न शक्यते कथां वक्तुं मया वर्षशतैरपि || १ ||
संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि मुख्यानां मुख्यतां गतान् |
अवतारांश्च तस्याष्टौ विख्यातान् ब्रह्मधारकान् || २ ||
वक्रतुण्डावतारश्च देहिनां ब्रह्मधारकः |
मत्सुरासुरहन्ता स सिंहवाहनगः स्मृतः || ३ ||
एकदन्तावतारो वै देहिनां ब्रह्मधारकः |
मदासुरस्य हन्ता स आखुवाहनगः स्मृतः || ४ ||
महोदर इति ख्यातो ज्ञानब्रह्मप्रकाशकः |
मोहासुरस्य शत्रुर्वै आखुवाहनगः स्मृतः || ५ ||
गजाननः स विज्ञेयः सांख्येभः सिद्धिदायकः |
लोभासुरप्रहर्ता च मूषकगः प्रकीर्तितः || ६ ||
लम्बोदरावतारो वै क्रोधासुरनिबर्हणः |
आखुगः शक्तिब्रह्मा सन् तस्य धारक उच्यते || ७ ||
विकटो नाम विख्यातः कामासुरप्रदाहकः |
मयूरवाहनश्चायं सौरमात्मधरः स्मृतः || ८ ||
विघ्नराजावतारश्च शेषवाहन उच्यते |
ममासुरप्रहन्ता स विष्णुब्रह्मेति वाचकः || ९ ||
धूम्रवर्णावतारश्चाभिमानासुरनाशकः |
आखुवाहनतां प्राप्तः शिवात्मकः स उच्यते || १० ||
एतेऽष्टौ ते मया प्रोक्ता गणेशांशा विनायकाः |
एषां भजनमात्रेण स्वस्वब्रह्मप्रधारकाः || ११ ||
स्वानन्दवासकारी स गणेशानः प्रकथ्यते |
स्वानन्दे योगिभिर्दृष्टो ब्रह्मणि नात्र संशयः || १२ ||
तस्यावताररूपाश्चाष्टौ विघ्नहरणाः स्मृताः |
स्वानन्दभजनेनैव लीलास्तत्र भवन्ति हि || १३ ||
माया तत्र स्वयं लीना भविष्यति सुपुत्रक |
संयोगे मौनभावश्च समाधिः प्राप्यते जनैः || १४ ||
अयोगे गणराजस्य भजने नैव सिद्ध्यति |
मायाभेदमयं ब्रह्म निर्वृत्तिः प्राप्यते परा || १५ ||
योगात्मकगणेशानो ब्रह्मणस्पतिवाचकः |
तत्र शान्तिः समाख्याता योगरूपा जनैः कृता || १६ ||
नानाशान्तिप्रमोदश्च स्थाने स्थाने प्रकथ्यते |
शान्तीनां शान्तिरूपा सा योगशान्तिः प्रकीर्तिता || १७ ||
योगस्य योगतादृष्टा सर्वब्रह्म सुपुत्रक |
न योगात्परमं ब्रह्म ब्रह्मभूतेन लभ्यते || १८ ||
एतदेव परं गुह्यं कथितं वत्स तेऽलिखम् |
भज त्वं सर्वभावेन गणेशं ब्रह्मनायकम् || १९ ||
पुत्रपौत्रादिप्रदं स्तोत्रमिदं शोकविनाशनम् |
धनधान्यसमृद्ध्यादिप्रदं भावि न संशयः || २० ||
धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं ब्रह्मदायकम् |
भक्तिदृढकरं चैव भविष्यति न संशयः || २१ ||