ಸುಂದರಕಾಂಡ ಪಂಚಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ (೪೫)
|| ಅಮಾತ್ಯಪುತ್ರವಧಃ |
ತತಸ್ತೇ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರೇಣ ಚೋದಿತಾ ಮಂತ್ರಿಣಾಂ ಸುತಾಃ |
ನಿರ್ಯಯುರ್ಭವನಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಾರ್ಚಿವರ್ಚಸಃ || ೧ ||
ಮಹಾಬಲಪರೀವಾರಾ ಧನುಷ್ಮಂತೋ ಮಹಾಬಲಾಃ |
ಕೃತಾಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಪರಸ್ಪರಜಯೈಷಿಣಃ || ೨ ||
ಹೇಮಜಾಲಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತೈರ್ಧ್ವಜವದ್ಭಿಃ ಪತಾಕಿಭಿಃ |
ತೋಯದಸ್ವನನಿರ್ಘೋಷೈರ್ವಾಜಿಯುಕ್ತೈರ್ಮಹಾರಥೈಃ || ೩ ||
ತಪ್ತಕಾಂಚನಚಿತ್ರಾಣಿ ಚಾಪಾನ್ಯಮಿತವಿಕ್ರಮಾಃ |
ವಿಸ್ಫಾರಯಂತಃ ಸಂಹೃಷ್ಟಾಸ್ತಟಿತ್ವಂತ ಇವಾಂಬುದಾಃ || ೪ ||
ಜನನ್ಯಸ್ತು ತತಸ್ತೇಷಾಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಕಿಂಕರಾನ್ಹತಾನ್ |
ಬಭೂವುಃ ಶೋಕಸಂಭ್ರಾಂತಾಃ ಸಬಾಂಧವಸುಹೃಜ್ಜನಾಃ || ೫ ||
ತೇ ಪರಸ್ಪರಸಂಘರ್ಷಾತ್ತಪ್ತಕಾಂಚನಭೂಷಣಾಃ |
ಅಭಿಪೇತುರ್ಹನೂಮಂತಂ ತೋರಣಸ್ಥಮವಸ್ಥಿತಮ್ || ೬ ||
ಸೃಜಂತೋ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಂ ತೇ ರಥಗರ್ಜಿತನಿಃಸ್ವನಾಃ |
ವೃಷ್ಟಿಮಂತ ಇವಾಂಭೋದಾ ವಿಚೇರುರ್ನೈರೃತಾಂಬುದಾಃ || ೭ ||
ಅವಕೀರ್ಣಸ್ತತಸ್ತಾಭಿರ್ಹನುಮಾಞ್ಶರವೃಷ್ಟಿಭಿಃ |
ಅಭವತ್ಸಂವೃತಾಕಾರಃ ಶೈಲರಾಡಿವ ವೃಷ್ಟಿಭಿಃ || ೮ ||
ಸ ಶರಾನ್ಮೋಘಯಾಮಾಸ ತೇಷಾಮಾಶುಚರಃ ಕಪಿಃ |
ರಥವೇಗಂ ಚ ವೀರಾಣಾಂ ವಿಚರನ್ವಿಮಲೇಽಮ್ಬರೇ || ೯ ||
ಸ ತೈಃ ಕ್ರೀಡಂಧನುಷ್ಮದ್ಭಿರ್ವ್ಯೋಮ್ನಿ ವೀರಃ ಪ್ರಕಾಶತೇ |
ಧನುಷ್ಮದ್ಭಿರ್ಯಥಾ ಮೇಘೈರ್ಮಾರುತಃ ಪ್ರಭುರಂಬರೇ || ೧೦ ||
ಸ ಕೃತ್ವಾ ನಿನದಂ ಘೋರಂ ತ್ರಾಸಯಂಸ್ತಾಂ ಮಹಾಚಮೂಮ್ |
ಚಕಾರ ಹನುಮಾನ್ವೇಗಂ ತೇಷು ರಕ್ಷಃಸು ವೀರ್ಯವಾನ್ || ೧೧ ||
ತಲೇನಾಭ್ಯಹನತ್ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ಪರಂತಪಃ |
ಪಾದೈಃ
ಮುಷ್ಟಿನಾಭ್ಯಹನತ್ಕಾಂಶ್ಚಿನ್ನಖೈಃ ಕಾಂಶ್ಚಿದ್ವ್ಯದಾರಯತ್ || ೧೨ ||
ಪ್ರಮಮಾಥೋರಸಾ ಕಾಂಶ್ಚಿದೂರುಭ್ಯಾಮಪರಾನ್ಕಪಿಃ |
ಕೇಚಿತ್ತಸ್ಯ ನಿನಾದೇನ ತತ್ರೈವ ಪತಿತಾ ಭುವಿ || ೧೩ ||
ತತಸ್ತೇಷ್ವವಸಂನೇಷು ಭೂಮೌ ನಿಪತಿತೇಷು ಚ |
ತತ್ಸೈನ್ಯಮಗಮತ್ಸರ್ವಂ ದಿಶೋ ದಶ ಭಯಾರ್ದಿತಮ್ || ೧೪ ||
ವಿನೇದುರ್ವಿಸ್ವರಂ ನಾಗಾ ನಿಪೇತುರ್ಭುವಿ ವಾಜಿನಃ |
ಭಗ್ನನೀಡಧ್ವಜಚ್ಛತ್ರೈರ್ಭೂಶ್ಚ ಕೀರ್ಣಾಽಭವದ್ರಥೈಃ || ೧೫ ||
ಸ್ರವತಾ ರುಧಿರೇಣಾಥ ಸ್ರವಂತ್ಯೋ ದರ್ಶಿತಾಃ ಪಥಿ |
ವಿವಿಧೈಶ್ಚ ಸ್ವರೈರ್ಲಂಕಾ ನನಾದ ವಿಕೃತಂ ತದಾ || ೧೬ ||
ಸ ತಾನ್ಪ್ರವೃದ್ಧಾನ್ವಿನಿಹತ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಾ-
-ನ್ಮಹಾಬಲಶ್ಚಂಡಪರಾಕ್ರಮಃ ಕಪಿಃ |
ಯುಯುತ್ಸುರನ್ಯೈಃ ಪುನರೇವ ರಾಕ್ಷಸೈ-
-ಸ್ತದೇವ ವೀರೋಭಿಜಗಾಮ ತೋರಣಮ್ || ೧೭ ||
ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಈ ನಲವತೈದನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ರಾಕ್ಷಸ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪುತ್ರರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ವಿಧಾನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶ್ಲೋಕ ೧:
ರಾವಣನಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಕ್ಷಸ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಏಳು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮಹತ್ವದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.
ಶ್ಲೋಕ ೨:
ಅವರು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಮಹಾಬಲಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಿವಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಪರಸ್ಪರ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.
ಶ್ಲೋಕ ೩-೪:
ಚಿನ್ನದ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಧ್ವಜಗಳು, ಪತಾಕೆಗಳು, ರಥಗಳ ಸದ್ದು, ಕುದುರೆಗಳ ಓಟ, ತಾಮ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರಗಳಿದ್ದ ಬಿಲ್ಲುಗಳು - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬಿದಂತಿತ್ತು.
ಶ್ಲೋಕ ೫:
ತಮ್ಮ ಸೇವಕರು ಹನುಮಂತನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆ ಮಂತ್ರಿಪುತ್ರರು ಶೋಕದಿಂದ ಮುಳುಗಿದರು.
ಶ್ಲೋಕ ೬-೭:
ಹನುಮಂತನನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವರು ಕೋಪಗೊಂಡು ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು.
ಶ್ಲೋಕ ೮-೧೦:
ಹನುಮಂತನು ಆ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಡೆದು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
ಶ್ಲೋಕ ೧೧-೧೩:
ಹನುಮಂತನು ಘೋರವಾದ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ, ರಾಕ್ಷಸ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಭಯಭೀತಗೊಳಿಸಿ, ಕೆಲವರನ್ನು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನಿಂದ, ಕೆಲವರನ್ನು ಪಾದಗಳಿಂದ, ಕೆಲವರನ್ನು ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಕೆಲವರನ್ನು ನಖರಿಂದ ಹೊಡೆದನು. ಕೆಲವರು ಅವನ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದಲೇ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದರು.
ಶ್ಲೋಕ ೧೪-೧೬:
ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರ ಸೈನ್ಯವು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಹೋಯಿತು. ಕುದುರೆಗಳು ಕೂಗಿದವು, ರಥಗಳು ಮುರಿದುಬಿದ್ದವು. ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನಿಂದ ಪಥಗಳು ತುಂಬಿದವು. ಲಂಕೆಯು ವಿಕಾರವಾದ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ನಾದಿಸಿತು.
ಶ್ಲೋಕ ೧೭:
ಹೀಗೆ ಪ್ರಬಲರಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಬಲಶಾಲಿ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಹನುಮಂತನು, ಇತರ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ತೋರಣದ ಬಳಿಗೇ ಹೋದನು.
ಸಾರಾಂಶ:
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪುತ್ರರು ಹನುಮಂತನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಹೊರಟರು. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಮೇಲೆ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಮಹಾಬಲದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಭೀಕರವಾದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ವೀರತ್ವವನ್ನು ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲವನ್ನು ನೋಡಿ
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲಪಾಠ
|| अमात्यपुत्रवधः ||
ततस्ते राक्षसेन्द्रेण चोदिता मन्त्रिणां सुताः |
निर्ययुर्भवनात्तस्मात्सप्त सप्रर्चिर्वर्चसः || १ ||
महाबलपरीवारा धनुष्मन्तो महाबलाः |
कृतास्त्रास्त्रविदां श्रेष्ठाः परस्परजैषिणः || २ ||
हेमजालपरिक्षिप्तैर्ध्वजवद्भिः पताकिभिः |
तोयदस्वननिर्घोषैर्वाजियुक्तैर्महारथैः || ३ ||
तप्तकांचनचित्राणि चापान्यमितविक्रमाः |
विस्फारयन्तः संहृष्टाट्टित्वं इवाम्बुदाः || ४ ||
जनन्यस्तु ततस्तेषां विदित्वा किंकरान्हतान् |
बभूवुः शोकसंभ्रांताः सबांधवसुहृज्जनाः || ५ ||
ते परस्परसंघर्षात्तप्तकांचनभूषणाः |
अभिपेतुर्हनूमंतं तोरणस्थमवस्थितम् || ६ ||
सृजन्तो बाणवृष्टिं ते रथगर्जितनिःस्वनाः |
वृष्टिमन्त इवाम्भोदा विचेरुर्नैरृताम्बुदाः || ७ ||
अवकीर्णस्ततस्ताभिर्हनुमाञ्शरवृष्टिभिः |
अभवत्संवृताकारः शैलराडिव वृष्टिभिः || ८ ||
स शरान्मोघयामास तेषामाशुचरः कपिः |
रथवेगं च वीराणां विचरन्विमलेऽम्बरे || ९ ||
स तैः क्रीडन्धनुष्मद्भिर्व्योम्नि वीरः प्रकाशते |
धनुष्मद्भिर्यथा मेघैर्मारुतः प्रभुरम्बरे || १० ||
स कृत्वा निनदं घोरं त्रासयन्स्तां महाचमूम् |
चकार हनुमान्वेगं तेषु रक्षःसु वीर्यवान् || ११ ||
तलेनाभ्यहनत्कांश्चित्पद्भ्यां कांश्चित्परन्तपः |
[पादैः]
मुष्टिनाभ्यहनत्कांश्चिन्खैः कांश्चिद्व्यदारयत् || १२ ||
प्रममाथोरसा कांश्चिदूरुभ्यामपरान्कपिः |
केचित्तस्य निनादेन तत्रैव पतिता भुवि || १३ ||
ततस्तेषावसन्नेषु भौमि निपतितेषु च |
तत्सैन्यमगमत्सर्वं दिशो दश भयार्दितम् || १४ ||
विनेदुर्विस्वरं नागा निपेतुर्भुवि वाजिनः |
भगनीडध्वजछत्रैर्भूश्च कीर्णावद्रथैः || १५ ||
स्रवता रुधिरेण स्रवन्त्यो दर्शिताः पथि |
विविधैश्च स्वरैर्लंका ननाद विकृतं तदा || १६ ||
स तान्प्रवृद्धान्विनिहत्य राक्षसा-
-न्महाबलश्चण्डपराक्रमः कपिः |
युयुत्सुरन्यैः पुनरेव राक्षसै-
-स्तदेव वीरोभिजगाम तोरणम् || १७ ||