ವಿಷೂಚಿಕಾ ಮಂತ್ರ ಕಥನಂ (ಯೋಗವಾಸಿಷ್ಠಂ)
ಶ್ರೀ ವಸಿಷ್ಠ ಉವಾಚ |
ಅಥ ವರ್ಷಸಹಸ್ರೇಣ ತಾಂ ಪಿತಾಮಹ ಆಯಯೌ |
ದಾರುಣಂ ಹಿ ತಪಃ ಸಿದ್ಧ್ಯೈ ವಿಷಾಗ್ನಿರಪಿ ಶೀತಲಃ || ೧ ||
ಮನಸೈವ ಪ್ರಣಮ್ಯೈನಂ ಸಾ ತಥೈವ ಸ್ಥಿತಾ ಸತೀ |
ಕೋ ವರಃ ಕ್ಷುಚ್ಛಮಾಯಾಽಲಮಿತಿ ಚಿಂತಾನ್ವಿತಾಽಭವತ್ || ೨ ||
ಆ ಸ್ಮೃತಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಿಷ್ಯೇಽಹಂ ವರಮೇಕಮಿಮಂ ವಿಭುಮ್ |
ಅನಾಯಸೀ ಚಾಯಸೀ ಚ ಸ್ಯಾಮಹಂ ಜೀವಸೂಚಿಕಾ || ೩ ||
ಅಸ್ಯೋಕ್ತ್ಯಾ ದ್ವಿವಿಧಾ ಸೂಚಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಲಕ್ಷ್ಯಾ ವಿಶಾಮ್ಯಹಮ್ |
ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸಹ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಹೃದಯಂ ಸುರಭಿರ್ಯಥಾ || ೪ ||
ಯಥಾಭಿಮತಮೇತೇನ ಗ್ರಸೇಯಂ ಸಕಲಂ ಜಗತ್ |
ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷುದ್ವಿನಾಶಾಯ ಕ್ಷುದ್ವಿನಾಶಃ ಪರಂ ಸುಖಮ್ || ೫ ||
ಇತಿ ಸಂಚಿಂತಯಂತೀಂ ತಾಮುವಾಚ ಕಮಲಾಲಯಃ |
ಅನ್ಯಾದೃಶ್ಯಾಸ್ತಥಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ತನಿತಾಭ್ರರವೋಪಮಮ್ || ೬ ||
ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ |
ಪುತ್ರಿ ಕರ್ಕಟಿಕೇ ರಕ್ಷಃಕುಲಶೈಲಾಭ್ರಮಾಲಿಕೇ |
ಉತ್ತಿಷ್ಠ ತ್ವಂ ತು ತುಷ್ಟೋಽಸ್ಮಿ ಗೃಹಾಣಾಭಿಮತಂ ವರಮ್ || ೭ ||
ಕರ್ಕಟ್ಯುವಾಚ |
ಭಗವನ್ ಭೂತಭವ್ಯೇಶ ಸ್ಯಾಮಹಂ ಜೀವಸೂಚಿಕಾ |
ಅನಾಯಸೀ ಚಾಯಸೀ ಚ ವಿಧೇಽರ್ಪಯಸಿ ಚೇದ್ವರಮ್ || ೮ ||
ಶ್ರೀವಸಿಷ್ಠ ಉವಾಚ |
ಏವಮಸ್ತ್ವಿತಿ ತಾಮುಕ್ತ್ವಾ ಪುನರಾಹ ಪಿತಾಮಹಃ |
ಸೂಚಿಕಾ ಸೋಪಸರ್ಗಾ ತ್ವಂ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ವಿಷೂಚಿಕಾ || ೯ ||
ಸೂಕ್ಷ್ಮಯಾ ಮಾಯಯಾ ಸರ್ವಲೋಕಹಿಂಸಾಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ |
ದುರ್ಭೋಜನಾ ದುರಾರಂಭಾ ಮೂರ್ಖಾ ದುಃಸ್ಥಿತಯಶ್ಚ ಯೇ || ೧೦ ||
ದುರ್ದೇಶವಾಸಿನೋ ದುಷ್ಟಾಸ್ತೇಷಾಂ ಹಿಂಸಾಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ |
ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಽಽಹೃದಯಂ ಪ್ರಾಣೈಃ ಪದ್ಮಪ್ಲೀಹಾದಿ ಬಾಧನಾತ್ || ೧೧ ||
ವಾತಲೇಖಾತ್ಮಿಕಾ ವ್ಯಾಧಿರ್ಭವಿಷ್ಯಸಿ ವಿಷೂಚಿಕಾ |
ಸಗುಣಂ ವಿಗುಣಂ ಚೈವ ಜನಮಾಸಾದಯಿಷ್ಯಸಿ || ೧೨ ||
ಗುಣಾನ್ವಿತಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ಮಂತ್ರೋಽಯಂ ತು ಮಯೋಚ್ಯತೇ
ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ |
ಹಿಮದ್ರೇರುತ್ತರೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕರ್ಕಟೀ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸೀ || ೧೩ ||
ವಿಷೂಚಿಕಾಽಭಿಧಾನಾ ಸಾ ನಾಮ್ನಾಪ್ಯನ್ಯಾಯಬಾಧಿಕಾ
ತಸ್ಯಾ ಮಂತ್ರಃ |
ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಹ್ರಾಂ ರೀಂ ರಾಂ ವಿಷ್ಣುಶಕ್ತಯೇ ನಮಃ |
ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತಿ ವಿಷ್ಣುಶಕ್ತಿಮೇನಾಂ ಓಂ ಹರ ಹರ ನಯ ನಯ ಪಚ ಪಚ ಮಥ ಮಥ
ಉತ್ಸಾದಯ ಉತ್ಸಾದಯ ದೂರೇ ಕುರು ಸ್ವಾಹಾ ಹಿಮವಂತಂ ಗಚ್ಛ ಜೀವ ಸಃ ಸಃ ಸಃ ಚಂದ್ರಮಂಡಲ ಗತೋಽಸಿ ಸ್ವಾಹಾ
ಇತಿ ಮಂತ್ರೀ ಮಹಾಮಂತ್ರಂ ನ್ಯಸ್ಯ ವಾಮಕರೋದರೇ |
ಮಾರ್ಜಯೇದಾತುರಾಕಾರಂ ತೇನ ಹಸ್ತೇನ ಸಂಯುತಃ || ೧೪ ||
ಹಿಮಶೈಲಾಭಿಮುಖ್ಯೇನ ವಿದ್ರುತಾಂ ತಾಂ ವಿಚಿಂತಯೇತ್ |
ಕರ್ಕಟೀ ಕರ್ಕಶಾಕ್ರಂದಾಂ ಮಂತ್ರಮುದ್ಗರಮರ್ದಿತಾಮ್ || ೧೫ ||
ಆತುರಂ ಚಿಂತಯೇಚ್ಚಂದ್ರೇ ರಸಾಯನಹೃದಿಸ್ಥಿತಮ್ |
ಅಜರಾಮರಣಂ ಯುಕ್ತಂ ಮುಕ್ತಂ ಸರ್ವಾಧಿವಿಭ್ರಮೈಃ || ೧೬ ||
ಸಾಧಕೋ ಹಿ ಶುಚಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಸ್ವಾಚಾಂತಃ ಸುಸಮಾಹಿತಃ |
ಕ್ರಮೇಣಾನೇನ ಸಕಲಾಂ ಪ್ರೋಚ್ಛಿನತ್ತಿ ವಿಷೂಚಿಕಾಮ್ || ೧೭ ||
ಇತಿ ಗಗನಗತಸ್ತ್ರಿಲೋಕನಾಥಃ
ಗಗನಗಸಿದ್ಧಗೃಹೀತ ಸಿದ್ಧಮಂತ್ರಃ |
ಗತ ಉಪಗತಶಕ್ರವಂದ್ಯಮಾನೋ
ನಿಜಪುರಮಕ್ಷಯಮಾಯಮುಜ್ಜ್ವಲಶ್ರೀಃ || ೧೮ ||
ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ
ಶ್ರೀ ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:
ಒಮ್ಮೆ ಹಿಮಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಕರ್ಕಟಿ' ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದಳು. ಅವಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಷದ ಬೆಂಕಿಯೂ ತಣ್ಣಗಾಯಿತು.
ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವಳ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ಮುಂದುವರಿದರು. ಕರ್ಕಟಿಯು ಮನಸ್ಸಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಳು. ಆಗ ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಾರ ಬಂತು - "ನಾನು ಯಾವ ವರವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು?"
ಕರ್ಕಟಿಯು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದಳು: "ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ನಾನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ, ಯಾವ ಕಷ್ಟವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಬದುಕಿಸಬಲ್ಲ 'ಜೀವಸೂಚಿಕೆಯಾಗಿ' (ಜೀವಂತಿಕೆ) ಆಗಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೃದಯವನ್ನು ಸುರಭಿಯಂತೆ ಸೇರಿ, ನಾನು ನನಗೆ ಬೇಕಾದವರನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ನಾಶ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದೇ ನನ್ನ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು."
ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳಿದರು: "ಪುತ್ರಿ ಕರ್ಕಟಿಕೇ! ನೀನು ರಕ್ಷಸ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳು. ನಾನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಎದುರಿಸು ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊ."
ಕರ್ಕಟಿಯು ಹೇಳಿದಳು: "ಹೇ ಭಗವನ್! ಭೂತ, ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನಗಳ ಪ್ರಭುವೇ! ನಾನು 'ಜೀವಸೂಚಿಕೆ'ಯಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ, ಯಾವ ಕಷ್ಟವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಬದುಕಬೇಕು. ನೀನು ಒಂದಿಷ್ಟು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ ನಾನು ಆ ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ."
ಆಗ ಶ್ರೀ ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಹೀಗೆ ಕರ್ಕಟಿಯು ಕೇಳಿದಾಗ, ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು - 'ಸೂಚಿಕೆಯಾಗಿರುವ ನೀನು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಾಯೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವ 'ವಿಷೂಚಿಕೆಯಾಗಿ' (ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿ) ಆಗುತ್ತೀಯಾ!'"
ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮುಂದುವರಿದರು: "ನೀನು ಮೂರ್ಖರು, ದುಃಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವವರು, ದುಷ್ಟ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ನೀಡುತ್ತೀಯಾ. ನೀನು ಅವರ ಹೃದಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅವರ ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ಪದ್ಮ, ಪ್ಲೀಹಾ ಮುಂತಾದ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಬಾಧೆ ನೀಡುತ್ತೀಯಾ. ನೀನು 'ವಾತಲೇಖಾ' ಎಂಬ ವ್ಯಾಧಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತೀಯಾ. ಗುಣವುಳ್ಳವರಿಗೂ ಗುಣವಿಲ್ಲದವರಿಗೂ ನೀನು ಜ್ವರವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತೀಯಾ."
ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಒಂದು ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೂಡ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ಗುಣವುಳ್ಳವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲು ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ."
ವಿಷೂಚಿಕಾ ನಿವಾರಣ ಮಂತ್ರ:
ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಹ್ರಾಂ ರೀಂ ರಾಂ ವಿಷ್ಣುಶಕ್ತಯೇ ನಮಃ |
ದೀರ್ಘ ಮಂತ್ರ:
ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತಿ ವಿಷ್ಣುಶಕ್ತಿಮೇನಾಂ
ಓಂ ಹರ ಹರ ನಯ ನಯ ಪಚ ಪಚ ಮಥ ಮಥ
ಉತ್ಸಾದಯ ಉತ್ಸಾದಯ ದೂರೇ ಕುರು ಸ್ವಾಹಾ
ಹಿಮವಂತಂ ಗಚ್ಛ ಜೀವ ಸಃ ಸಃ ಸಃ
ಚಂದ್ರಮಂಡಲ ಗತೋಽಸಿ ಸ್ವಾಹಾ
ಈ ಮಹಾಮಂತ್ರವನ್ನು ಎಡಗೈಯ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಆ ಕೈಯಿಂದ ಜ್ವರ ಪೀಡಿತ ರೋಗಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಮಾರ್ಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಿಮಶೈಲದ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ, ವಿದ್ರುತವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಕರ್ಕಟಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು.
ರೋಗಿಯನ್ನು ಚಂದ್ರನಂತೆ, ರಸಾಯನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಂತೆ, ಅಜರಾಮರಣರಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನಂತೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.
ಸಾಧಕನು ಪವಿತ್ರನಾಗಿ, ತನ್ನ ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನದಿಂದ, ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ವಿಷೂಚಿಕಾ ರೋಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಬಹುದು.
ಹೀಗೆ ತ್ರಿಲೋಕನಾಥನಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಗಗನಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಸಿದ್ಧಮಂತ್ರವು ಸಿದ್ಧಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಇಂದ್ರನಿಂದ ವಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ನಿಜಪುರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲವನ್ನು ನೋಡಿ
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲಪಾಠ
श्री वसिष्ठ उवाच ।
अथ वर्षसहस्रेण तां पितामह आययौ ।
दारुणं हि तपः सिद्ध्यै विषाग्निरपि शीतलः ॥ १ ॥
मनसैव प्रणम्यैनं सा तथैव स्थिता सती ।
को वरः क्षुच्छमायाऽलमिति चिन्तान्विताऽभवत् ॥ २ ॥
आ स्मृतं प्रार्थयिष्येऽहं वरमेकमिमं विभुम् ।
अनायसी चायसी च स्यामहं जीवसूचिका ॥ ३ ॥
अस्योक्त्या द्विविधा सूचिर्भूत्वा लक्ष्या विशाम्यहम् ।
प्राणिनां सह सर्वेषां हृदयं सुरभिर्यथा ॥ ४ ॥
यथाभिमतमेतेन ग्रसेयं सकलं जगत् ।
क्रमेण क्षुद्विनाशाय क्षुद्विनाशः परं सुखम् ॥ ५ ॥
इति सञ्चिन्तयन्तीं तामुवाच कमलालयः ।
अन्यादृश्यास्तथा दृष्ट्वा स्तनिताभ्ररवोपमम् ॥ ६ ॥
ब्रह्मोवाच ।
पुत्रि कर्कटिके रक्षःकुलशैलाभ्रमालिके ।
उत्तिष्ठ त्वं तु तुष्टोऽस्मि गृहाणाभिमतं वरम् ॥ ७ ॥
कर्कट्युवाच ।
भगवन् भूतभव्येश स्यामहं जीवसूचिका ।
अनायसी चायसी च विधेऽर्पयसि चेद्वरम् ॥ ८ ॥
श्रीवसिष्ठ उवाच ।
एवमस्त्विति तामुक्त्वा पुनराह पितामहः ।
सूचिका सोपसर्गा त्वं भविष्यसि विषूचिका ॥ ९ ॥
सूक्ष्मया मायया सर्वलोकहिंसां करिष्यसि ।
दुर्भोजना दुरारंभा मूर्खा दुःस्थितयश्च ये ॥ १० ॥
दुर्देशवासिनो दुष्टास्तेषां हिंसां करिष्यसि ।
प्रविश्याऽऽहृदयं प्राणैः पद्मप्लीहादि बाधनात् ॥ ११ ॥
वातलेखात्मिका व्याधिर्भविष्यसि विषूचिका ।
सगुणं विगुणं चैव जनमासादयिष्यसि ॥ १२ ॥
गुणान्वितचिकित्सार्थं मन्त्रोऽयं तु मयोच्यते ।
ब्रह्मोवाच ।
हिमद्रेरुत्तरे पार्श्वे कर्कटी नाम राक्षसी ॥ १३ ॥
विषूचिकाऽभिधाना सा नाम्नाप्यन्यायबाधिका ।
तस्या मन्त्रः ।
ओं ह्रीं ह्रां रीं रां विष्णुशक्तये नमः ।
ओं नमो भगवति विष्णुशक्तिमेनां ओं हर हर नय नय पच पच मथ मथ उत्सादय उत्सादय दूरे कुरु स्वाहा हिमवन्तं गच्छ जीव सः सः सः चन्द्रमण्डल गतोऽसि स्वाहा ।
इति मन्त्री महामन्त्रं न्यस्य वामकरोदरे ।
मार्जयेदातुराकारं तेन हस्तेन सम्युतः ॥ १४ ॥
हिमशैलाभिमुख्येन विद्रुतां तां विचिन्तयेत् ।
कर्कटी कर्कशाक्रन्दां मन्त्रमुद्गरमर्दिताम् ॥ १५ ॥
आतुरं चिन्तयेच्चन्द्रे रसायनहृदिस्थितम् ।
अजरामरणं युक्तं मुक्तं सर्वाधिविभ्रमैः ॥ १६ ॥
साधको हि शुचिर्भूत्वा स्वाचान्तः सुसमाहितः ।
क्रमेणानेन सकलां प्रोच्छिनत्ति विषूचिकाम् ॥ १७ ॥
इति गगनगतस्त्रिलोकनाथः गगनगसिद्धगृहीत सिद्धमन्त्रः ।
गत उपगतशक्रवन्द्यमानो निजपुरमक्षयमायमुज्ज्वलश्रीः ॥ १८ ॥